به چه مشکلی دیستونی حنجره گفته می‌شود؟

بیماری دیستونی به معنای انقباض‌های غیرارادی مکرر و طولانی مدت یک عضله یا گروهی از عضلات بدن در واقع یک اختلال حرکتی_ عضلانی محسوب می‌شود. هنگاهی که حرکات و دامنه حرکات به اندازه ای ثابت بمانند و به صورت غیرطبیعی در آیند، به آن بیماری دیستونی گفته می‌شود. دیستونی اغلب باعث بروز حرکات غیرطبیعی در عضلات بدن انسان می‌شود. علل مختلفی مانند علل ارثی، تروما و صدمات فیزیکی، عفونت‌ها و عوارض برخی داروها و غیره در ایجاد دیستونی نقش دارند.اما همچنان برای برخی از دیستونی‌ها علل مشخص گزارش نشده است.
دیستونی یا اختلال در انقباض عضلات یکی از مشکلات رایج در ساختار و اندام‌های مرتبط به بلع و گفتار است. دیستونی حنجره  انقباضات غیر عادی در عضلات حنجره است. این اختلال در انقباض خروجی عادی صدا از حفره حلق و حنجره را مختل می‌کند. بنابراین در دیستونی حنجره یا صدا مختل شده و با زحمت از اندام‌های گفتاری خارج می‌شود و یا به طور کامل در روند حرف زدن حذف می‌شود.

این اختلال انقباضی در سایر اندم‌های مرتبط به صحبت کردن هم رخ می‌دهد. دیستونی فک و دهان مثالی معروف از این اختلال است. در دیستونی فک و دهان که در واقع یک نوع اختلال عصبی در عضلات پایین صورت است، اسپاسم و گرفتگی طولانی مدت، غیرارادی و مداوم عضلات زبان، فک و عضلات جونده رخ داده و در نهایت می‌تواند عضلات درگیر در صحبت کردن و غذاخوردن را تحت تاثیر قرار دهد.
بیماران مبتلا به بیماری دیستونی حنجره مشکلاتی در کیفیت صدایی از قبیل نفس آلود حرف زدن، خشونت و گرفتگی صوتی و غیره که به عنوان نوع خاصی از اختلال صوتی به نام دیسفونی شناخته می شود، تجربه می‌کنند.

علائم و نشانه های انواع بیماری دیستونی چیست؟

بیماری دیستونی را می‌توان براساس ناحیه آسیب دیده از نظر آناتومیکی به انواع مختلف به عنوان‌های کانونی (یک یا دو بخش از بدن را درگیر می‌کند)، سگمنتال، چند کانونی و عمومی یا جنرال و همچنین براساس علت شناسی به انواع اولیه (ارثی و ناشناخته) و ثانویه ( ناشی از حوادث ضربه‌ای و جراحی، آسیب‌های مغزی و مصرف برخی داروها) تقسیم بندی نمود.
از علائم و مشخصات دیستونی آن است که در بسیاری موارد در هنگام خواب حرکات غیرطبیعی کم می شوند یا از بین می روند و برعکس با استرس و اضطراب معمولا حرکات غیرطبیعی بیماری دیستونی افزایش می‌یابد و مشکلات جدی و وضعیت‌های غیرطبیعی بدن را ایجاد می‌کند. از آن جا که بیماری دیستونی همه‌ی عضلات بدن اعم از اندام‌ها، صورت، فک و دهان، حنجره، گردن و حتی ستون مهره ها را درگیر می‌کند، ممکن است بیمار دیستونی در انجام فعالیت های روزمره زندگی دچار مشکل شود.

زمانی که این بیماری دیستونی در ساختارهای حنجره و ساختارهای فکی_ دهانی ایحاد شود، بیماری دیستونی فک و دهان و دیستونی حنجره رخ می‌دهد. این افراد مبتلا به بیماری دیستونی ممکن است وضعیت های غیرطبیعی در گردن، شکلک های غیرارادی در فک و دهان و حرکات غیرارادی در زبان و تغییرات صدا داشته باشند و بدنبال این موارد مشکلات گفتاری، اسپاسمودیک دیسفونیا و اختلال بلع ممکن است در افراد مبتلا به بیماری دیستونی حنجره و دیستونی فک و دهان دیده شود.

 علائم دیستونی حنجره چیست؟

علائم دیستونی حنجره زمانی دیده می‌شود که بیماری دیستونی در سطح عضلات حنجره دیده شود. زمانی که فرد بیماری دیستونی حنجره را تجربه می‌کند، در این حالت عضلات داخلی و خارجی حنجره دچار اسپاسم شده و باعث آهسته حرف زدن یا نفس نفس زدن او در حین صحبت می‌شود. در واقع در این نوع دیستونی حنجره، فعالیت‌های صوتی فرد مورد هدف قرار گرفته و باعث از دست رفتن صدای فرد بیمار مبتلا به بیماری دیستونی حنجره می شود. صدای دارای تنش به گونه‌ای است که انگار با نهایت زور زدن و به سختی از حنجره بیمار خارج می‌شود. به عبارت دیگر می توان گفت به این گونه گرفتگی صدا از نوع انقباضی در عضلات حنجره و گردن، یک اختلال صوتی به نام اسپاسمودیک دیسفونیا گفته می‌شود.
نقص و مشکلاتی در عملکرد سیستم اعصاب مرکزی و ساقه مغز و عوامل ژنتیکی در ایجاد علائم دیستونی حنجره نقش دارند. بیماری اسپاسمودیک دیسفونیا در بیماران مبتلا می‌تواند با شدت‌های مختلف و انواع متفاوتی ظاهر می شود. این نوع از اختلال در صوت دارای انواع نزدیک شونده و دور شونده و حالت ترکیبی است. حالت شایع در بیماران مبتلا به اسپاسمودیک دیسفونیا نوع نزدیک شونده است که در فرد مبتلا به اسپاسمودیک دیسفونیا هنگام آواسازی، تارهای صوتی به صورت غیرارادی در لحظاتی با فشار بهم برخورد می‌کنند و صدای بیمار قطع می‌شود. علاوه بر برخورد شدید تارهای صوتی، انقباضات غیرارادی انتهای حلق نیز مانع خروج صحیح هوای بازدمی می‌شود. به این گونه اختلال در روند صداسازی که منجر به تولید صدای گرفته و همراه با تلاش و تقلا می شود، بیماری اسپاسمودیک دیسفونیای نزدیک شونده (اداکتور) گفته می‌شود. از موارد دیگر می‌توان به اسپاسمودیک دیسفونیای دور شونده (ابداکتور) و نوع مختلط از هر دو ( نزدیک شونده – دور شونده) اشاره کرد.

بنابراین اسپاسمودیک دیسفونیا یک نوع اختلال صوتی و شکلی از گرفتگی عصبی عضلات حنجره و تارهای صوتی است که می‌تواند با خشونت صدایی همراه شود.

آیا دیستونی حنجره درمان دارد؟

انواع مختلف بیماری دیستونی از بیماری هایی هستند که نسبتا به درمان مقاومت نشان می‌دهند اما امروزه با استفاده از روش‌های نوین توانبخشی در مورد کاهش ناتوانی‌های ناشی از بیماری دیستونی، قدم‌های بزرگی برداشته شده است. قدم اول بعد از تشخیص علت اصلی بیماری دیستونی، استفاده از دارو درمانی است. چنانچه مصرف داروهای خوراکی موثر واقع نشوند معمولا  تزریق سم بوتولیسم در منطقه عضلات درگیر صورت می‌گیرد. تزریق سم بوتولیسم معمولا سبب فلجی موقت عضلات شده و با استفاده از این خاصیت، می‌توان این مشکل را برطرف نمود.
تزریق سم بوتولینوم برای دیستونی حنجره هم مورد استفاده قرار گرفته است. با توجه به اینکه مطالعات  اثر مثبت درمان برای بیماری‌های دیستونی حنجره و دیستونی فک و دهان و انواع اسپاسمودیک دیسفونیا گزارش داده اند، متاسفانه ایراداتی در این کار مطرح شده است. نکته اول میزان اثرگذاری تزریق سم بوتولینوم برای دیستونی حنجره موقت است و بین 2 تا 4 ماه بیشتر دوام ندارد و باز به تزریق مجدد سم بوتاکس یا سم بوتولیسم نیاز وجود دارد. دوم این که پس از تزریق چند باره، بدن انسان علیه این سم آنتی بادی می‌سازد و این آنتی بادی‌ها باعث می شوند که پس از مدتی آثار تزریق در افراد مبتلا به انواع دیستونی کاهش یابد. بطور کلی دیستونی حنجره یا اسپاسمودیک دیسفونیا به طور کامل به هیچ درمان پزشکی  پاسخ نمی‌دهد و گفتاردرمانی به تنهایی نیز فقط گاهی اوقات موثر است. در صورتیکه درمان‌های توانبخشی و گفتاردرمانی موثر نباشند، تزریق سم بوتولینوم برای دیستونی حنجره و جراحی قطع عصب راجعه حنجره به میزان زیادی باعث بهبودی صدای بیمار می‌شود.

برای تشخیص دیستونی حنجره و دیستونی فک و دهان به چه کسی باید مراجعه کرد؟

دیستونی حنجره و دیستونی فک و دهان باعث ایجاد تغییراتی در وضعیت عملکردی ساختارهای مربوط به گفتار، صدا و بلع می‌شود. در اثر این تغییرات فرد ممکن است در صحبت کردن و بلعیدن مواد غذایی دچار مشکل شود. ارزیابی دقیق دیستونی حنجره و دیستونی ساختارهای فکی – دهانی توسط  گفتار درمانگر و متخصص گوش و حلق و بینی انجام می‌شود. ارزیابی‌های تشخیصی و  دستگاهی حنجره و  بلع بیمار دیستونی توسط متخصص گفتاردرمانگر انجام می شود.

اثر سوء دیستونی حنجره برای عملکرد بلع بیمار چیست؟

در صورت درگیر بودن عضلات داخلی و خارجی حنجره و عضلات حلق، صعو حنجره حین بلعیدن آب و مواد غذایی کند شده و منج به بروز علائم اختلال بلع می‌شود. اسپاسم بیش از حد در عضلات منجر به کاهش کنترل حرکتی و سرعت حرکت بلع می‌شود و در نهایت کاهش ایمنی بلع و آسپیراسیون از عواقب آن خواهد بود. در صورت مزمن شدن اسپاسم در دیستونی حنجره بمرور زمان شاهد افت قدرت عضله و تقویت فیبرهای کند انقباض خواهیم شد که بر کارایی بلع اثر سوء دارد. درمان دیستونی حنجره در گفتاردرمانی کاهش اسپاسم عضلات و اصلاح حرکت به روش‌های دستی و دستگاهی می‌باشد.

نتیجه گیری

دیستونی حنجره یکی از مشکلات مقاوم به درمانی است که به افت کیفیت زندگی در بیماران مبتلا می‌انجامد. بیماری دیستونی در عضلات صورت و حنجره و بخصوص دیستونی حنجره یا اسپاسمودیک دیسفونیا یک اختلال صدا از طیف اختلالات صوتی می‌باشد که با صدای گرفته همراه است. درمان‌های پزشکی شامل دارویی، جراحی، تزریق نوع خاص از سم بوتولیسم و گفتاردرمانی می‌باشد. نتایج مطالعات در رابطه با تزریق سم بوتولینوم برای دیستونی حنجره حاکی از رضایت بیماران مبتلا به بیماری اسپاسمودیک دیسفونیا است و برخی نتایج نیاز مکرر به استفاده مجدد به تزریق سم بوتاکس (سم بوتولیسم) از معایب این روش ذکر کرده‌اند.

در واقع می توان گفت تزریق سم بوتولینوم برای دیستونی حنجره بلافاصله در ترکیب با خدمات گفتادرمانی می تواند باعث اثربخشی طولانی مدت آن شود و در زمینه افزایش کیفیت صدایی بیماران مبتلا کمک شایانی داشته باشد. گفتاردرمانی در بیماران با دیستونی فک و دهان منجر به بهبود وضعیت گفتاری و عملکرد بلع بیمار می‌شود. بنابراین تشخیص به موقع دیستونی حنجره و دیستونی فک و دهان و ارائه‌ی درمان‌های مناسب منجر به کاهش آسیب‌های مربوط به صدا و بلع بیمار می‌شود.

سوالات متداول شما

آیا تزریق سم بوتولونیم برای دیستونی حنجره خطرناک است؟

این روش درمانی نسبتا ایمن است و اثر بخشی آن در برخی بیماران اثبات شده است اما حقیقت این است که همانند بسیاری دیگر از روش های درمانی مزایا و معایب خود را دارد و انجام آن حتما باید با توجه به نظر و صلاحدید پزشک انجام شود.

صدای فردی که مبتلا به اسپاسمودیک دیسفونیا است چه ویژگی هایی دارد؟

با توجه به اینکه فرد به چه نوعی از اسپاسمودیک دیسفونیا مبتلا است علائمی مانند خشونت صدا، گرفتگی صدا،کاهش میزان بلندی صدا و صدای نفس آلود مشاهده می‌شود. همچنین ممکن است علائم فرد در طول روز رفت و برگشت کند و در مواقعی از طول روز بلندی صدای فرد نرمال و در برخی مواقع خصوصا در هنگام خستگی کیفیت صدای بیمار نامناسب باشد یا حتی صدای بیمار کاملا قطع شود.