همه چیز در مورد دیورتیکول مری

به طور کلی دیورتیکول مری از ناهنجاری‌های ساختاری دستگاه گوارش محسوب می‌شود که می‌تواند مشکلات عملکردی و حتی عارضه‌هایی برای سایر قسمت‌های بدن از جمله دستگاه تنفس ایجاد کند. دیورتیکول مری، زائده‌های ناهنجاری هستند که در پوشش مری به وجود می‌آیند. این زائده‌های کیسه مانند در قسمت ضعیف پوشش مخاط مری به وجود می‌آیند. دورتیکول مری به آرامی در طی سال‌ها شکل می‌گیرند و با مختل کردن مسیر مری مانع از انتقال صحیح غذا از حلق به معده می‌شوند و از آنجایی که ممکن است غذا از مری عبور نکند و به سمت بالا رانده شود، وارد مسیر تنفسی شده و مشکلاتی همچون آسپیراسیون و عفونت ریه را ایجاد کند و به این ترتیب علاوه بر گیر کردن غذا در مری، سیستم تنفسی نیز دچار عفونت شود.

در برخی از مواقع ممکن است دیورتیکول خیلی رشد کند و انسداد ایجاد کند و فرد توانایی بلعیدن و قورت دادن را از دست بدهد. در برخی از موارد نیز ممکن است پاره شود که هر دو حالت انسداد و پارگی خطرناک است و نیاز به پیگیری و درمان دارد. همانطور که پیشتر گفته شد دیورتکول مری جز ناهنجاری‌های نادر است. در طی این اختلال نادر ممکن است کارسینومای سلول سنگ فرشی مری (سرطان مری) رخ دهد که این امر نیز در دیورتیکول مری نادر است. مشکلات مربوط به برگشت محتویات مری و معده به سمت بالا معمولا در طی خواب رخ می‌دهد که می‌تواند عوارضی مانند پنومونی ایجاد کند. حال که دانستیم دیورتیکول مری چیست؟ در ادامه بیشتر به ماهیت این مشکل و خصوصا ارتباط دیورتیکول مری و اختلال بلع می‌پردازیم.

چرا دیورتیکول مری و اختلال بلع به هم مرتبط هستند؟

یکی از مهم‌ترین عارضه‌هایی که دیورتیکول مری ایجاد می‌کند، اختلال بلع است. اختلال بلع یا دیسفاژی به هر گونه مشکل و ناتوانی در خوردن و آشامیدن گفته می‌شود. اختلال بلع بسته به شرایط فرد می‌تواند به صورت سرفه و خفگی حین قورت دادن، گیر کردن غذا در مری و گلو، مشکل در پایین رفتن غذا از گلو، مشکل در بلع جامدات و یا حتی ناتوانی در بلع مایعات خود را نشان دهد. دلیل اختلال بلع موارد بسیاری از جمله بیماری‌های مغز و اعصاب، بیماری‌های سیستم گوارشی، کاهش سطح هوشیاری، جراحی‌های ناحیه سر و گردن و حتی سالمندی است.

بلع سالم دارای سه مرحله دهانی، حلقی و مروی است. فردی که مشکل بلع دارد ممکن است در یکی از این مراحل و یا هر سه مرحله مشکل داشته باشد. از آنجایی که مری با انقباض عضلات خود نقش انتقال دهنده غذا از حلق به معده را دارد، وجود هر گونه ناهنجاری در ساختار آن می‌تواند عملکرد مری را تحت تاثیر قرار دهد و باعث شود که مرحله مروی به درستی انجام نگیرد. دیورتیکول مری با ایجاد ناهنجاری در مسیر مری باعث می‌شود که عبور غذا از این لوله به خوبی صورت نگیرد و با گیر کردن غذا در مری، فرد احساس سختی در پایین رفتن غذا از گلو داشته باشد. به دنبال پایین نرفتن غذا از مری احتمال برگشت آن به سمت بالا یعنی به سمت حلق و نای بالا می‌رود و مواد غذایی آسپیره خواهد شد. آسپیریشن، ورود آب و مواد غذایی به نای و ریه است که باعث عفونت ریه و کاهش سطح هوشیاری خواهد شد. علاوه بر این ممکن است فرد دائما از احساس وجود جسم خارجی در گلو شکایت داشته باشد.

آیا دیورتیکول مری نشانه و علامت خاصی دارد؟

دیورتیکول مری اغلب علامت خاصی ایجاد نمی‌کند و ممکن است شما این ناهنجاری در مری را داشته باشید اما هیچوقت متوجه آن نشوید. معمولا نوع زنکر دیورتیکول با علامت همراه است اما به طور کلی نشانه‌های دیورتیکول مری عبارتند از:

• احساس خارش در گلو که منجر به سرفه می‌شود.
• احساس وجود جسم خارجی در گلو
• احساس وجود توده در گلو حین قورت دادن
• برگشت غذا هنگام دراز کشیدن یا خم شدن
• گیر کردن غذا در مری و گلو
• ناتوانی در بلع مواد سفت و جویدنی
• بوی بد دهان غیر قابل توضیح
• خس خس غیر قابل توضیح

چگونه می‌توان به وجود یا عدم وجود دیورتیکول مری پی برد؟

اغلب معاینات پزشکی که فضای داخل حلق و مری را مشاهده و بررسی می‌کند وجود دیورتیکول مری را نشان می‌دهد. از آنجایی که دیورتیکول‌های مری علامتی ندارند اغلب به صورت تصادفی در مشاهدات و تصویر برداری‌هایی که به هدف دیگری انجام می‌شود، یافت می‌شوند. تست‌هایی که می‌توانند وجود یا عدم وجود دیورتیکول مری را اثبات کنند شامل موارد زیر است:

• عکسX-ray از مری
• ویدئوفلوروسکوپی یا بلع باریم
• آندوسکوپی
• مانومتری

آیا دیورتیکول درمان میشود؟

درمان دیورتیکول مری بستگی به این دارد که عارضه یا مشکل خاصی ایجاد کرده باشد یا خیر. بیشتر دیورتیکول‌های مری نیاز به درمان خاصی ندارند. اگر هیچ عارضه یا علامت خاصی ایجاد نکرده است می‌توانید آن را به حال خود رها کنید اما اگر مشکل و عارضه برای فرد پدید آورده باشد لازم است که برای برداشتن یا بستن آن اقدام کنید. علاوه بر این ممکن است برای درمان بیماری زمینه‌ای که دیورتیکول مری ایجاد کرده است نیاز به پیگیری داشته باشید.

پزشک می‌تواند با جراحی یا آندوسکوپی مشکل دیورتیکول مری را برطرف کند. با توجه به نوع دیورتیکول، روش درمانی انتخاب خواهد شد. همچنین پزشک وضعیت کلی سلامت فرد را در انتخاب نوع درمان مد نظر قرار خواهد داد. مثلا اگر لازم باشد که بیمار درمان کم تهاجمی دریافت کند، آندوسکوپی گزینه بهتری است.

در روش‌های جراحی ممکن است جراح به طور کامل دیورتیکول را بردارد یا با بخیه زدن آن به دیواره مری آن را ترمیم کند. در برخی مواقع ممکن است که نیاز به مایوتومی باشد. مایوتومی به معنای برداشتن بخشی از عضلات مری است. این جراحی خصوصا در برخی بیماران که اختلال بلع شدید دارند می‌تواند کمک کننده باشد. در برخی از موارد اختلال بلع پس از جراحی به طور کامل برطرف نمی‌شود و لازم است که فرد خدمات بلع درمانی تحت نظر یک درمانگر مجرب دریافت کند. بلع درمانی به رفع مشکلات عملکردی عضلات فوقانی مری کمک شایانی خواهد کرد.

جراحی دیورتیکول مری از راه آندوسکوپی نیز امکان پذیر است. در این روش یک آندوسکوپ از طریق دهان وارد مری می‌شود و دیواره بین دیورتیکول و مری از طریق لیزر جدا می‌شود.

سخن آخر

دیورتیکول مری چیست؟ این سوال در طی این مقاله به طور کامل پاسخ داده شد اما به طور خلاصه می‌توان گفت دیورتیکول مری زائده‌ کیسه مانند است که در قسمت ضعیف پوشش دیواره مری ایجاد می‌شود. در بسیاری از مواقع ممکن است هیج علامتی نداشته باشد و نیازی به درمان نداشته باشد. در مواردی که دیورتیکول مری با نشانه همراه است فرد مشکلاتی مانند اختلال بلع، گیر کردن غذا در مری، برگشت غذا در حالت خوابیده، احساس وجود جسم خارجی در گلو و مشکلاتی از این دست را تجربه خواهد کرد. اینکه درمان دیورتیکول مری چیست؟ بستگی به عارضه داشتن یا نداشتن آن و سایر فاکتورها مانند وضعیت جسمانی و سلامتی فرد دارد. اگر دیورتیکول مری برای فرد مشکل بلع ایجاد کرده باشد، جراحی و بلع درمانی به حل مشکل فرد کمک خواهد کرد. ما در تیم ایران مد اس ال پی با درمانگران مجرب و با دانشمان به شما در رفع اختلال بلع ناشی از دیورتیکول مری کمک خواهیم کرد.

منابع:

https://my.clevelandclinic.org/

https://www.utmbhealth.com