در مورد اختلال بلع و تاثیر تشنج بر عملکرد بلع بیشتر بدانید!
بلعیدن و غذا خوردن یک فرایند دینامیک و پویا است که نیاز به هماهنگی کامل اعصاب و عضلات درگیر در این عمل را دارد. هر گونه بیماری و یا اختلالی که این عمل را مختل کند، باعث اختلال بلع میشود. اختلال بلع ناتوانی در خوردن و آشامیدن غذا و مایعات است. علائم اختلال بلع معمولا به صورت سختی و تقلا در بلع مواد غذایی، سرفه در حین غذا (پریدن غذا در گلو به صورت مکرر)، بازگشت محتویات معده به سمت حلق و حنجره و همچنین ناتوانی در بلع بافتهای خاص مثلا مایعات است.
مهمترین عارضهای که اختلال بلع ایجاد میکند آسپیراسیون است. آسپیراسیون نشت مواد خارجی از جمله غذا و مایعات و همچنین بازگشت محتویات معده به ریه است. آسپیراسیون باعث بروز مشکلات تنفسی، عفونت و کاهش سطح هوشیاری در فرد میشود.
اختلال بلع گروههای مختلف سنی از نوزادی تا سالمندی را درگیر میکند. دلایل بسیاری برای اختلال بلع وجود دارد اما مهمترین و شایعترین دلایل اختلال بلع به مشکلات مربوط به سیستم مغز و اعصاب برمیگردد. اختلال بلع در بیماریهایی مثل آلزایمر، ام اس، پارکینسون و تشنج و همچنین سندرمهایی که تشنج فعال دارند، شایع است. متاسفانه تاثیر تشنج بر عملکرد بلع مخرب است. به طور کلی تشنج بر کلیه عملکردهای انسان از جمله عملکردهای حرکتی تاثیر مخرب دارد و از آنجایی که بلعیدن نیز یک عملکرد حرکتی است، اختلال بلع ناشی از تشنج در بیمارانی که با این مشکل دست و پنجه نرم میکنند نیز دیده میشود.
فرایند تاثیر تشنج بر عملکرد بلع چه ماهیتی دارد؟
همان گونه که گفته شد تشنج باعث آسیب به عملکرد بلع میشود. تشنج از طرق مختلفی مانند بهم ریختن تون عضلات بلع، ایجاد اسپاسم در ناحیه سر و گردن، ضعف عضلات بلع و آبریزش دهانی، بلع انسان را تحت تاثیر قرار میدهد. تشنج، فعالیت شدید نورونهای مغزی است که باعث سفتی و اسپاسم در تون عضلات میشود. افرادی که تشنج فعال دارند، به دنبال تشنجهای پی در پی دچار اختلال در تون عضلات، اسپاسم، ضعف عضلات و دیزارتری میشوند. ضعف عضلات باعث ناتوانی در جمع کردن بزاق و در نتیجه آبریزش دهانی میشود.
اختلال بلع در بیمار تشنجی میتواند از مرحله دهانی تا حلقی را در برگیرد. در اختلال بلع ناشی از تشنج، در مرحله دهانی فرد به دنبال دیزارتری و ضعف در عملکرد عضلات بلع، توانایی جویدن و حرکت دادن لقمه غذا به وسیله عضلات فک و زبان را نخواهد داشت. همچنین ممکن است عدم توانایی نگه داشتن غذا در دهان و ریختن غذا و مایعات از دهان، در اختلال بلع ناشی از تشنج دیده شود. تاثیر تشنج بر عملکرد بلع در مرحله حلقی حتی میتواند به مراتب مخرب تر و خطرناک تر باشد زیرا در نتیجه ضعف عضلات حلقی و ناتوانی در انتقال لقمه به مری، امکان نشت مواد به سمت حنجره و نای و بروز مشکلاتی مانند آسپیراسیون و خفگی بالا است.
تاثیر تشنج بر عملکرد بلع از لحاظ اسپاسم و سفتیهای شدید غیر ارادی نیز قابل بررسی است. در حالت اسپاسم و انقباضهای مداوم عضلانی، محدودیت در حرکات فک و زبان و همچنین عضلات حلق و خصوصا محدودیت حرکات بالا رونده حنجره را موجب میشود و خطراتی مانند آسپیراسیون نیز در این حالت نیز وجود دارد. بنابراین به دنبال اسپاسمهای ناشی از تشنج، هر دو مرحله دهانی و حلقی بلع متاثر خواهد شد. علاوه بر موارد گفته شده گاهی در تشنج تهوع و استفراغ نیز رخ میدهد که با بازگشت محتویات معده به سمت بالا خطر آسپیراسیون برای فردی که تشنج کرده است وجود دارد.
درمان اختلال بلع ناشی از تشنج چیست؟
برای درمان تاثیر تشنج بر عملکرد بلع لازم است که ابتدا تشنج درمان شود. متداول ترین روش درمن تشنج دارو درمانی است. داروها تا 70 درصد تشنج را کنترل میکنند. داروها توسط پزشک متخصص مغز و اعصاب تجویز میشود و طبق تجویز پزشک باید مصرف شود و به هیچ عنوان به صورت ناگهانی و بدون مشورت با پزشک نباید قطع شوند. پس از کنترل تشنجها با دارو ممکن است برای بهبود تاثیرات مخرب آن از جمله تاثیر تشنج بر عملکرد بلع نیاز به اقداماتی از جمله توانبخشی باشد. توانبخشی بلع به بهبود اختلال بلع ناشی از تشنج کمک خواهد کرد. توانبخشی بلع توسط گفتاردرمانگری انجام میشود که در حیطه درمان اختلال بلع دانش و مهارت کافی دارد. توانبخشی بلع برای از بین بردن تاثیر تشنج بر عملکرد بلع در بیمارانی که تشنج فعال دارند، اهمیت فراوانی دارد. زیرا علاوه بر وجود خطراتی مانند آسپیراسیون و خفگی، اختلال بلع ناشی از تشنج در مصرف داروها نیز میتواند تاثیر گذار باشد و به دنبال عدم توانایی در بلع داروها، مشکلات و تشنجهای این عزیزان بیشتر شود.
گفتاردرمان چگونه به رفع علائم اختلال بلع ناشی از تشنج کمک میکند؟
گفتاردرمان با ارزیابی و بررسی تاثیر تشنج بر عملکرد بلع برنامه درمانی بیمار را تدوین خواهد کرد. در صورتی که بیمار ضعف در عضلات مرتبط با بلع داشته باشد هدف درمان بر تقویت ساختارهای عضلانی خواهد بود. در صورتی که اسپاسم عضلات دهانی حلقی بلع بیمار را درگیر کرده باشد متعادل کردن تون عضلات در اولویت خواهد بود و چناچه مولفههای حسی حرکتی بلع درگیر باشد اقدامات درمانی جهت بهبود این مشکل صورت خواهد گرفت.
سخن آخر
تاثیر تشنج بر عملکرد بلع باعث بروز مشکلات متعددی از جمله ناتوانی در خوردن و آشامیدن غذا و داروها و همچنین آسپیراسیون و مشکلات تنفسی میشود. اختلال بلع در بیمار تشنجی در مراحل مختلفی از نگه داشتن لقمه غذایی در دهان تا جویدن و انتقال به حلق و مری ممکن است دیده شود. درمان تاثیر تشنج بر عملکرد بلع در ابتدای امر کنترل تشنج با دارو و سپس اقدامات توانبخشی مرتبط با اختلال بلع بیمار است. در تیم ایران مد اس ال پی درمانگران حاذق در زمینه بلع توانایی کمک به عزیزان شما جهت بهبود تاثیر تشنج بر عملکرد بلع را دارند. در صورت نیاز به اقدامات توانبخشی بلع میتوانید با تیم ما در ارتباط باشید.
سوالات متداول
خیر. یکی از از محدودیتهای استفاده از دستگاه و الکتروتراپی در مواردی است که بیمار تشنج دارد خصوصا در مواردی که بیمار تشنج فعال دارد استفاده از دستگاه برای بیمار ممکن است خطرناک باشد.
بله. در بعضی از سندرمهایی که از بدو تولد وجود دارد، تشنج نیز حضور دارد. بدیهی است که بروز تشنج در دوران رشد اثرات مخرب بر عملکرد بلع کودک خواهد داشت.
|
اشتراک گذاری:
