علت زیاد شدن آب دهان چیست؟

ترشح بیش از حد بزاق دهان چیست؟ (جمع شدن آب در دهان نشانه چیست؟)

به علت زیاد شدن آب دهان اولین مشکلی که به ذهن ما می رسد، مشکلات غددی بیمار است. یعنی در اثر شرایطی غدد بزاقی ترشحات بیش از حد نرمال دارند. این بزاق در دهان بیمار جمع شده و در صورتی که بلعیده نشود، یا بیرون از دهان می‌ریزد و یا با وارد شدن به ریه منجر به سرفه فرد شده و یا در نهایت به عفونت ریوی می‌انجامد. بیشتر شدن بزاق دهان در کودکان و بزرگسالان اغلب وابسته به علت‌های زمینه‌ای رخ می‌دهد.
تقسیم بندی این مشکل به دو حالت گذرا و مزمن است. در حالت گذرا در مدتی که بیمار دارای مشکلی بوده ترشح بزاق بیشتر از حالت معمول است و با برطرف شدن علت زیاد شدن آب دهان، تجمع بزاق در دهان بیمار برطرف می‌شود. به طور مثال ترشح بیش از حد بزاق برای خارج کردن باکتری‌ها در زمانی است که بیمار مبتلا به عفونت باکتریایی شده و با مصرف داروهای کنترل عفونت و طی شدن دوره درمان مشکل برطرف می‌شود.

علت زیاد شدن آب دهان چه مشکلاتی می‌تواند باشد؟ (علت جمع شدن آب در دهان)

علت زیاد شدن آب دهان بستگی به مدت زمان بروز علائم دارد. علت زیاد شدن آب دهان در شرایط گذرا و دائمی بودن بروز علائم، متفاوت است. علت ترشح بزاق گذرا شامل حفره‌ها، عفونت بدن، رفلاکس معده به مری، حاملگی، مصرف برخی داروها و مواجهه با سموم می‌باشد. درمان تجمع بزاق و زیاد شدن آب دهان در حالت گذرا به شکل برطرف کردن عامل ایجاد آن است. مثلا در حاملگی با بدنیا آمدن بچه و رفع علت زیاد شدن آب دهان، شاهد بروز علائم نخواهیم بود. 
در ترشح بیش از حد بزاق دهان به صورت دائمی، مشکل مرتبط به مشکلات وابسته به سلامت مزمن است که این مشکلات کنترل عضلانی فرد را در ناحیه سر و گردن مختل می‌کند. در صورت وجود آسیب در کنترل عضلانی و هماهنگی در عضلات بدن شاهد تجمع بزاق به علت‌های زیر خواهیم بود.
•    بدساختاری‌های فک و دندان‌ها
•    عضله زبان بزرگ شده
•    ناتوانی ذهنی
•    فلج مغزی
•    فلج عصب صورتی 
•    بیماری پارکینسون
•    بیماری ALS
•    بیماری ام اس
•    سکته مغزی
باید توجه داشت که علت زیاد شدن آب دهان که حالت مزمن دارد، کلید اصلی درمان در این افراد کنترل و مدیریت علامت بیمار است. به علت زیاد شدن آب دهان فرد مبتلا ممکن است توانایی صحبت کردن به طور واضح، نوشیدن و بلعیدن را از دست دهد.

تشخیص علت زیاد شدن بزاق دهان چه روالی دارد؟

در شناسایی علت زیاد شدن آب دهان پزشک متخصص با انجام مصاحبه، معاینه و درخواست تست‌های خونی و جذب و دفع بیمار به دنبال تعیین علت زمینه‌ای مشکل بیمار است. معاینه فیزیکی جهت بررسی التهاب، خونریزی، تورم و... انجام می‌شود. اما در حالت مزمن پس از کسب اطلاعات تاریخچه پزشکی بیمار ممکن است پزشک به اطلاعات پارکلینیکی نظیر ام آر آی، سی تی اسکن، نوار عصب، نوار عضله و .... نیاز داشته باشد.
در صورت مشخص شدن علت زمینه‌ای بیماری، پزشک معالج بیمار برای مشخص کردن دقیق‌تر علت زیاد شدن آب دهان به متخصص گفتاردرمانی فعال در زمینه اختلالات بلع ارجاع داده و فرایند ارزیابی با معاینات فیزیکی، بررسی اعصاب جمجمه‌ای، تست‌های بلع و گفتار تکمیل می‌شود. در صورت نیاز به انجام تست‌های تکمیلی گفتاردرمانگر بیمار را برای ارزیابی پوزیشن و همراستایی سر و گردن به فیزیوتراپیست و کاردرمانگر متخصص ارجاع می‌دهد.

در چه صورتی علت زیاد شدن آب دهان بیمار مرتبط به اختلال بلع و اختلال گفتار بیمار است؟

افزایش بزاق دهان یکی از مهمترین علائم اختلال در بلع تلقی می‌شود. عملکرد صحیح بلع بزاق ترشح شده ناحیه دهان را از فضای حفره دهان به حلق و از حلق به مری و معده انتقال می‌دهد. مقدار کمی از بزاق در فضای دهان و حلق برای مرطوب و روانسازی حرکات بلع، گفتار، تنفس و آواسازی باقی می‌ماند که این حالت طبیعی است.
برای بررسی ارتباط افزایش بزاق دهان با اختلال بلع و گفتار نیاز به بررسی علت و معلولی این مشکلات است. اما برای پیچیده تر نشدن مشکل به مواردی در زیر اشاره خواهیم کرد.
در صورت آسیب به چرخه ایده سازی، تصمیم بر اجرای ایده، طراحی حرکت و اجرا حرکت قورت دادن آب دهان مشکلاتی نظیر افزایش دائمی و یا موقتی آب دهان را وابسته به علت زیاد شدن آب دهان شاهد خواهیم بود. برای انتقال بزاق دهان به معده اول از همه گیرنده‌های عمومی و عمقی موجود در فضای دهان اطلاعات حسی افزایش بزاق دهان را به سطح مغز ارسال می‌کنند. مناطق مغزی فعال در عملکرد بلع تصمیم به اجرای بلعیدن گرفته و پس از طراحی حرکت فرمان اجرای بلعیدن به عضلات و اندام‌های بلع از طریق اعصاب جمجمه‌ای مرتبط به بلع ارسال می‌گردد. در صورت وجود مشکل در هر کدام از این مراحل فرد در بلعیدن دچار مشکل شده و اجرای بلعیدن بزاق هم دچار مشکل می‌شود. همین مشکل علت زیاد شدن آب دهان است. افزایش بزاق دهان در صورتی که با رفتارهای جبرانی فرد همراه شود، تخلیه شده و علامت خاص از بیمار را مشاهده نمی‌کنیم. در حالت شدیدتری از مشکل بلع و در برخی از موارد به علت زیاد شدن آب دهان، فرد توان انتقال بزاق را به سمت معده نداشته و همین علت آب آمدن از دهان در بیداری و خواب و یا موقع تغذیه بیمار است. علت آب آمدن از دهان در بیداری و خواب در اغلب موارد مرتبط به اختلال بلع بوده و در موارد خاصی به قدری شدید است که در مدت زمان کوتاهی لباس بیمار کاملا خیس می‌شود. در بسیاری از کودکان مبتلا به اختلال بلع ناشی از آسیب مغزی به علت آب آمدن از دهان در بیداری، حضور خانواده در اجتماع و مکان‌های عمومی به علت دائمی بودن آبریزش دهانی غیر ممکن است.
همچنین در برخی از بیماران به علت جمع شدن آب دهان در هنگام حرف زدن و ارتباط افراد دچار اختلال می‌شود. حضور بیش از حد بزاق منجر به حرکات تنظیم نشده عضلات ناحیه دهانی شده و به تبع آن وضوح گفتار بقدری کاهش می‌یابد که حتی همراهان بیمار قادر به فهم جملات فرد نخواهند بود. با توجه به اینکه عضلات بلع و گفتار دارای یک منشا عصبی و کنترل حرکتی هستند، در بسیاری از بیماران کاهش وضح گفتار به کمتر از 50 درصد را به علت جمع شدن آب دهان هنگام حرف زدن شاهد هستیم.

درمان افزایش بزاق در ناحیه دهان بیمار چگونه است؟

درمان وابسته به علت زیاد شدن آب دهان در اغلب موارد و در هر دو نوع علت افزایش بزاق دهان موثر بوده و به افزایش کیفیت زندگی بیماران منجر شده است.  درمان وابسته به علت زمینه‌ای، متفاوت خواهد بود. اغلب برای موارد گذرا از درمان‌های خانگی و برای موارد دائمی از درمان‌های پیشرفته استفاده می‌شود.
درمان‌های خانگی شامل کنترل بهداشت دهانی، افزایش دفعات مسواک زدن، کاهش التهاب و حساسیت دهانی با مصر داروهای گیاهی نظیر جوشانده پنیرک و استفاده از دهانشویه‌های حاوی الکل است. 
در دارو درمانی از داروهایی نظیر Cuvposa، هیوسین و .... برای انسداد اعصاب محرک ترشح بزاق استفاده می‌شود. از جمله درمان‌های پزشکی دیگر که برای رفع علت افزایش بزاق دهان در موارد گذرا و دائمی استفاده می‌شود، استفاده از بوتاکس برای موارد شدید است. همچنین پزشکان با استفاده از جراحی نیز برای رفع علت زیاد شدن آب دهان نیز اقدام می‌کنند.
روش‌های توانبخشی برای کنترل علت زیاد شدن آب دهان به شکل کنترل علامت و کمک به بهبود حرکت بلعیدن است. وابسته به اینکه علت آب آمدن از دهان در بیداری و زمان خواب بیمار به طور فیزیولوژیک چه باشد، از درمان‌های متفاوتی برای بهبود علائم کمک گرفته می‌شود. گفتاردرمانگر با استفاده از دستورزی‌های دستی، تحریکات حس و حرکت در ناحیه دهان، الکتروتراپی با دستگاه وایتال استیم، بایوفیدبک با دستگاه vitalstim، پی ان اف و سایر درمان‌های جبرانی و وضعیتی برای کنترل علت افزایش بزاق دهان اقدام می‌کند.

سخن آخر

علت زیاد شدن آب دهان هر مشکل پزشکی‌ای که باشد، باتوجه به تاثیر منفی تجمع بزاق در دهان بر کیفیت زندگی بیمار بایستی کنترل و تحت مدیریت قرار بگیرد. علت افزایش بزاق دهان پس از بررسی‌های تکمیلی توسط پزشک معالج بیمار و گفتاردرمانگر شناسایی شده و راه های عملی برای رفع و یا کنترل علائم به شکل تیمی و در همکاری با متخصص تغذیه، فیزیوتراپیست و کاردرمانگر پیش بینی می‌شود. درمان اختلال بلع دهانی حلقی در اغلب موارد به کنترل علت زیاد شدن آب دهان کمک کرده و افت کیفیت زندگی این بیماران را تا حد زیادی جبران می‌نماید. 
همکاران ما با تجربه کاری موفق با بیماران مبتلا به اختلال بلع و تجمع بزاق در دهان در بیمارستان‌های معتبر عرفان و نیکان آماده خدمات رسانی به شما عزیزان هستند. در صورت نیاز به کسب اطلاعات بیشتر با ثبت درخواست مشاوره رایگان و یا درخواست ارزیابی آنلاین می‌توانید به متخصصین ما در این زمینه دسترسی داشته باشید. ممنون که تا انتهای این مقاله همراه ما بودید.