بیوفیدبک چیست؟

دیسفاژی یا اختلال بلع به عدم توانایی در خوردن غذا و مایعات به صورت ایمن و کارا گفته می‌شود. اختلال بلع به علت‌های بی شماری مانند سکته‌ها و آسیب‌های مغزی، جراحی‌های سر و گردن، بیماری‌های پیشرونده مغزی و سالمندی می‌تواند ایجاد شود. اختلال بلع می‌تواند مشکلات متعددی از جمله عفونت دستگاه تنفسی، کاهش سطح هوشیاری و حتی در موارد شدید مرگ ایجاد کند، از این رو درمان اختلال بلع از اهمیت بالایی برخوردار است. در توانبخشی بلع درمان‌های متنوعی برای بهبودی از این مشکل وجود دارد که یکی از انواع درمان اختلال بلع، بیوفیدبک می‌باشد. بیش از پنجاه سال است که بیوفیدبک در توانبخشی به منظور تسهیل الگوهای حرکتی بعد از آسیب استفاده می‌شود.

پاسخ کلی سوال بیوفیدبک چیست؟ به این صورت است که بیوفیدبک فرایند به دست آوردن آگاهی بیشتر از عملکرد عضلات و اعضای بدن با کمک ابزارها و دستگاه‌های الکترونیک است. سه نوع از بیوفیدبک شامل EMG که تون عضلات را می‌سنجد، EEG که عملکرد امواج مغزی و Thermal   biofeedback که دمای پوست را اندازه گیری می‌کند، از سایر تکنیک‌های بیوفیدبک رایج‌تر هستند.
در درمان اختلال بلع با استفاده از بیوفیدبک تلاش می‌شود که فرد کنترل آگاهانه‌ی بیشتری بر روی عملکرد عضلات بلع به دست بیاورد. این درمان جز بلع درمانی با دستگاه محسوب می‌شود و نیازمند سطح معینی از آگاهی و هوشیاری فرد است. در درمان بایوفیدبک اختلال بلع از پالس خروجی الکتریکی_عضلانی سطحی یا همان EMG برای افزایش عملکرد عضلات بلع خصوصا عضله‌ی هایوئید که با بالا آوردن حنجره از ورود مواد غذایی به نای جلوگیری می‌کند، استفاده می‌شود. در روش بیوفیدبک یا درمان بیوفیدبک اختلال بلع، الکترودهای کوچکی بر روی عضلات ناحیه گردن قرار می‌گیرد سپس از بیمار خواسته می‌شود تا عضلات خود را با عملی مانند قورت دادن بزاق منقبض کند؛ الکترودهایی که در سطح پوست قرار گرفته اند تغییرات تون عضلانی را به صورت نمودارهایی بر روی صفحه مانیتور دستگاه نشان می‌دهند. در واقع می‌توان گفت که نمودارهای ثبت شده بازخوردهای بینایی‌ای هستند که به فرد اطلاعاتی در مورد حداکثر قدرت انقباض عضلات را نشان می‌دهد و فرد با مشاهده عملکرد عضلانی حداکثر تلاش خود برای افزایش قدرت عضلانی را بکار می‌گیرد که در نهایت منجر به بهبودی بیمار از اختلال بلع خواهد شد. یکی از دستگاه های رایج در ایران که در درمان بازخورد حسی بلع استفاده می شود دستگاه وایتال استیم می‌باشد. این دستگاه یک روش غیرتهاجمی در درمان بلع است که علاوه بر درمان بازخورد حسی بلع به مقاصد دیگری در درمان بلع بکار می‌رود و یکی از انواع درمان اختلال بلع نیز به شمار می‌رود.

چه کسی می تواند بایوفیدبک را انجام دهد؟

درمان اختلال بلع توسط آسیب شناس گفتار و زبان و بلع انجام می‌شود اما لازم است که درمان بایوفیدبک اختلال بلع توسط درمانگری انجام شود که آموزش‌های لازم در این زمینه را دیده باشد و گواهینامه انجام این نوع از درمان بلع را داشته باشد.

آیا بیوفیدبک عوارض جانبی دارد؟

درصد بالایی از افراد هیچ عارضه‌ی جانبی تجربه نمی‌کنند اما عوارض جانبی نادری مانند اضطراب یا دپرشن ممکن است در بعضی افراد ایجاد شود.

آیا درمان بازخورد حسی بلع کفایت کافی برای حل مشکل بلع بیمار را دارد؟

درمان اختلال بلع به روش بایوفیدبک یا بازخورد حسی بلع در مواردی از بیماران با کفایت حداکثری منجر به بهبود اختلال بلع بیمار می‌شود. بیمارانی که نیاز به صعود حداکثری بلع دارند، و یا در بازشدن دریچه فوقانی مری مشکل دارند از این درمان بیشترین بهره را می‌برند. در مواردی که نیاز به افزایش قدرت بلع حلقی وجود دارد، تمرین بازخورد حسی بلع پرتقلا در افزایش سریع قدرت انقباض عضلات حلقی بسیار موثر است. همچنین در برخی از بیماران سایر روش‌های بلع درمانی با دستگاه برای بیمار مبتلا به اختلال بلع اندیکاسیون نداشته و تنها روش غیر تهاجمی موثر برای تغییر مختصات فیزیولوژی بلع بیمار استفاده از بایوفیدبک در درمان اختلال بلع است.

در بلع درمانی به روش بایوفیدبک دقیقا چه اتفاقی رخ می‌دهد؟

الکترودهای متصل به سطح پوست بیمار در ناحیه عضلات بلع، پالس الکتریسیته برانگیخته شده در سطح فیبرهای عضلانی توسط دستگاه و از طریق الکترودهای جاگذاری شده جمع آوری می‌شود. سپس با تفسیر همزمان این میزان انقباض  بر روی مانیتور سطح انقباض عضلات نمایش داده می‌شود. نمودار تنظیم شده با اقدام به قورت دادن بیمار دچار نوسان و بالا و پایین رفتن می‌شود. پس از مدتی بیمار متوجه اعمال کنترل خود بر سطح انقباض عضلات خواهد شد. سپس برای ارتقا سطح عملکرد هدفی تنظیم شده و بیمار تحت درمان می‌تواند با انجام بلع پر تقلا به هدف مدنظر خود خواهد رسید.

نتیجه گیری

بایوفیدبک درمان موثری برای ارتقا حداکثری انقباض دخیل در عملکرد بلع است. درمان بازخورد حسی بلع از جمله درمان‌های جدید و کمتر شناخته شده است. بسیاری از درمانگران اختلال بلع به ابزار معتبر برای استفاده از آن در درمان بایوفیدبک دسترسی ندارند. درمانگران آموزش دیده ما از این روش موثر برای بهبود سطح عملکرد بیمار دارای اختلال بلع استفاده کرده و بهترین و به روز ترین خدمات درمان اختلال بلع را در اختیار بیمارن مبتلا به دیسفاژی قرار می‌دهند. تیم ایران مد اس ال پی با بهره گیری از درمان  بایوفیدبک وایتال استیم سعی نموده است که بهترین‌ها را برای شما عزیزان فراهم نماید. ممنون که تا انتهای این مقاله همراه ما بودید. در صورت عدم پاسخ به سوالات شما، میتوانید با درج سوال در قسمت نظرات کاربران ما در ارائه خدمات مطلوب تر یاری فرمایید.