آیا می‌دانید بهترین دارو برای مشکل بلع چیست؟

بهترین دارو برای مشکل بلع بیماران با علائم اختلال بلع باید بر اساس نوع و جایگاه آسیب بلع باشد. در بیمارانی که بیشتر علائم اختلال بلع مروی را نشان می‌دهند، دارو درمانی بلع ممکن است گزینه‌ی مناسب برای درمان اختلال بلع این افراد باشد،. اما بر اساس مطالعات مختلف دارو درمانی بلع و انتخاب بهترین دارو برای مشکل بلع برای درمان اختلال بلع دهانی و حلقی حائز اهمیت نیست چرا که مناسب‌ترین درمان اختلال بلع در این بیماران درمان‌های جبرانی و توانبخشی است. در ادامه‌ی این مقاله به طور دقیق تعریف اختلال بلع، درمان اختلال بلع، دارو درمانی بلع و اثرات داروهای مختلف بر عملکرد بلع را بررسی خواهیم کرد.

آیا اختلال بلع را به خوبی می‌شناسید؟

اختلال بلع به طور ساده یعنی اینکه فرد در آماده کردن و تهیه لقمه غذا در دهان و یا در انتقال لقمه غذا از دهان به معده مشکل داشته باشد. این اختلال می‌تواند علل مختلفی داشته باشد. اختلال بلع یک بیماری نیست بلکه نشانه‌ای از یک اختلال زمینه‌ای است. عمل به ظاهر ساده‌ی بلع یک فرایند بسیار پیچیده است که حدودا سی عضله‌ی ناحیه سر و گردن و هشت عصب جمجمه ای را به کار می‌گیرد. اختلال در عملکرد هر یک از این ماهیچه‌ها یا اعصاب ممکن است به اختلال بلع منجر شود. 
علائم اختلال بلع از دشواری در شروع عمل بلعیدن تا انسداد کامل مروی متنوع هستند. علائم اولیه‌ی اختلال بلع ممکن است شامل پاک کردن مکرر گلو، افزایش ترشح آب دهان، صدای خشن و ضعیف، خفگی و سرفه در حین غذا خوردن، مشکلات تکلم  و یا برگشت غذا (ریفلاکس) باشد. بیمار ممکن است احساس سیری، فشار یا سوزش سر دل بعد از غذا خوردن، از دست دادن لذت غذا خوردن یا چسبیدن غذا در گلو را تجربه کند.
 عوارض کلی اختلال بلع می تواند سرفه، خفگی، کم آبی بدن، سوتغذیه و عفونت ریه و آسپیراسیون (ورود مواد غذایی به ریه) باشد. 

درمان اختلال بلع به چه شکل است؟

درمان اختلال بلع توسط گفتار درمانگر به هدف بهبود توانایی عملکرد بلع دهانی – حلقی بیمار انجام می‌شود. بطور کلی روش‌های درمان اختلال بلع دهانی -حلقی به دو دسته‌کلی روش‌های جبرانی و توانبخشی تقسیم می‌شوند. انتخاب این روش‌های درمانی توسط گفتاردرمانگر بعد از یک ارزیابی دقیق از عملکردهای دهانی – حلقی صورت می‌پذیرد. در مواردی که اختلال بلع مروی مشاهده شود، پزشک متخصص ممکن است گزینه‌های دارو درمانی بلع را در نظر بگیرد. بطور مثال در صورتی که اختلال بلع مروی بیمار در اثر ریفلاکس اسید معده به مری باشد، بهترین دارو برای مشکل بلع، داروی  کاهش اسید معده است که ممکن است علائم اختلال بلع مروی را کمتر کند. 

دارو درمانی بلع چیست؟  اثرات داروهای مختلف بر روی عملکرد بلع چه می‌تواند باشد؟

دارو درمانی بلع برای اختلال بلع ای که منشأ مروی دارد ممکن است جزء پروتکل درمانی بیمار باشد. بر اساس علت ایجاد کننده‌ی اختلال بلع مروی تجویز  بهترین دارو برای مشکل بلع توسط پزشک متخصص ممکن است علائم را کمتر کند و اختلال بلع مروی درمان شود.
 برای مواقعی که پاتولوژی خاصی مانند آشالازی و یا التهاب‌های سطح مری وجود داشته باشد تجویز بهترین دارو برای مشکل بلع مروی در این شرایط شامل دارو‌هایی هستند که این آسیب را از بین می برند. بنابراین دارو درمانی بلع با ارائه داروهای ضد التهاب و یا تزریق بوتاکس برای بیماران با اختلال بلع مروی موثر خواهد بود. 
در بیماری‌های مختلف مانند سکته مغزی، پارکینسون و... اختلال بلع یک آسیب به وجود آمده پس از آسیب مغزی است. لطفا در این بیماران دنبال بهترین دارو برای مشکل بلع نباشید چراکه در این شرایط درمان اختلال بلع با استفاده از مدالیته‌های دارو درمانی بلع موثر نخواهد بود. در صورتیکه اثر گذاری درمان‌های توانبخشی توسط گفتار درمانگر اثبات شده است. البته در بیمارانی با سایر آسیب‌های جسمی ممکن است داروهای مختلفی مصرف شود که این داروها ممکن است به طور غیر مستقیم بر عملکرد بلع تاثیر داشته باشند. البته در برخی از بیماران این دارو‌ها ممکن است عامل محرکی برای شروع اختلال بلع هم باشد.
اختلال بلع ناشی از مصرف دارو براساس داروهای مصرف شده به سه دسته اصلی تقسیم بندی می‌شود. 1. وقتی اختلال بلع به عنوان عارضه‌ی جانبی داروها رخ دهد. 2. اختلال بلع به عنوان عارضه‌ی اثر درمانی دارو ایجاد شود. 3. دسته‌ی سوم آسیب مروی به دلیل مصرف دارو که به اختلال بلع منجر می‌شود.

اختلال بلع به عنوان یک عارضه‌ی جانبی دارو

 اختلال بلع به دنبال مصرف یکسری از داروها مشاهده می‌شود.  ساختار مری انسان  از هر دو نوع عضلات صاف و مخطط تشکیل شده است. به طور مثال برای مری در انسان عملکرد و هماهنگی عضلات صاف به دو عصب کولینرژیک و موسکارینی وابسته است. بنابراین امکان دارد مواد مخدر با فعالیت ضد کولینرژیکی یا ضد موسکارینی پتانسیل ایجاد اختلال بلع در بیماران را افزایش دهد. بهترین راهکار غیردارویی برای اختلال بلع در این بیماران معمولا قطع مصرف آن داروهاست و در صورت امکان استفاده‌ی مکرر آب برای تسهیل انتقال دارو مخصوصا قبل و بعد از مصرف دارو موثر است. داروهایی که اثرات ضد کولینرژیک و ضد موسکارینی دارند شامل: آتروپین، بنزوتروپین و ... می باشند. 
برعکس داروهای شل کننده‌ی عضلات در طول عمل جراحی با ایجاد اثر مستقیم بر روی عضله‌ی مخطط، به اختلال بلع خفیف منجر شده چون با از بین رفتن عامل دارویی، اثر درمانی آن‌ها نیز کاهش می‌یابد. داروهایی که باعث خشکی دهان می‌شوند نیز با عمل بلع سالم از طریق ایجاد خلل در فرایند انتقال غذا تداخل دارند. داروهایی که بیشتر باعث خشکی دهان می‌شوند عبارتند از داروهای ضد افسردگی، آنتی هیستامین‌ها و....  بهترین راهکار غیردارویی برای مدیریت  اختلال بلع کاهش دوز مصرفی داروها و استفاده‌ی مکرر آب بین وعده های غذایی است. 

اختلال بلع به عنوان عارضه‌ی اثردرمانی دارو

اختلال بلع ممکن است به عنوان یک عارضه‌‌ی اثر درمانی دارو دیده شود. داروهایی که برای درمان سرطان و سرکوب سیستم ایمنی استفاده می‌شوند ممکن است از طریق دو مکانیسم مختلف باعث ایجاد اختلال بلع شوند. اول شیمی درمانی است که به دلیل اثرات سم زایی بر روی سلول‌های گوارشی که به سرعت تقسیم می‌شوند و به طور مستقیم به مخاط مری آسیب می‌رسانند و دوم استفاده ی طولانی از داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی که بیمار را مستعد ابتلا به عفونت‌های قارچی و ویروسی مری می‌کنند. بهترین راهکار غیردارویی برای اختلال بلع استفاده از داروهای جایگزین، استفاده از دهانشویه برای جلوگیری از ایجاد عفونت‌ها و در صورت امکان درمان عفونت‌های زمینه‌ای است. 
از طرفی اثرات درمانی داروهای کورتیکواستروئیدها مانند دگزامتازون نیز می توانند به اختلال بلع منجر شوند. هنگامی که استروئیدها برای مدت طولانی و در دوزهای بالا استفاده شوند می‌توانند باعث تحلیل عضلات اسکلتی شوند. اگرچه معمولا بلافاصله بعد از مصرف، اختلال بلع رخ نمی دهد اما ممکن است رفته رفته عضلات اسکلتی مری را تحت تاثیر قرار داده و منجر به اختلال بلع شوند. بهترین راهکار غیردارویی مراجعه به گفتاردرمانگر است که می تواند پیشنهاداتی جهت درمان اختلال بلع این بیماران ارائه دهد.

داروهایی که با آسیب مری منجر به اختلال بلع می‌شوند!

 اختلال بلع در اثر الگو‌های نامناسب مصرف دارویی هم ممکن است ایجاد شود. اختلال بلع در این شرایط بیشتر مربوط به آسیب‌های مرحله مروی است. آسیب مری ناشی از مصرف دارو معمولا در اثر تحریک موضعی مخاط مری توسط داروهای خوراکی ایجاد می‌شود. در بیماران درد بلع و اودینوفاژی در عرض 4 تا 12 ساعت پس از مصرف دارو وجود دارد. شایع‌ترین محل آسیب مری ناشی از مصرف دارو‌های خوراکی، نزدیک سطح قوس آئورت یا دهلیز چپ قلب است. 
افزایش خطر ابتلا به آسیب مری ناشی از مصرف دارو به عنوان عدم پرهیز رفتاری وجود دارد. به طور مثال بلعیدن داروها در وضعیت خوابیده به پشت باعث توقف دارو در مری و همچنین باعث طولانی شدن تماس بین دارو و مخاط مری می‌شود. بنابراین مصرف دارو بلافاصله قبل از خواب نیز خطر آسیب مری را افزایش می‌دهد زیرا هم تولید بزاق و هم تعداد دفعات انقباضات مری در طول خواب کاهش می‌یابد.
 بیمارانی که دارو را بدون مایعات کافی مصرف می‌کنند در معرض خطر آسیب مری می‌باشند زیرا مصرف کم یا عدم مصرف مایعات باعث احتباس دارو در مری می شود. بیماران مسن در بالاترین خطر ابتلا به آسیب مری ناشی از مصرف دارو هستند که به علل مختلفی ایجاد می‌شود. اول اینکه افراد مسن بیشتر احتمال دارد که تعداد مصرف داروها را افزایش دهند بنابراین متعدد بودن داروها  احتمال آسیب مری را بیشتر می‌کند. دوم اینکه در افراد مسن تحرک مروی کمتر شده و تولید بزاق کاهش یافته است که هر دو باعث افزایش خطر آسیب مری و اختلال بلع می‌شود.

راهکار غیردارویی برای درمان اختلال بلع

1-    بیمار باید دارو را در یک وضعیت نشسته با زاویه ی 90 درجه مصرف کند.
2-     بیمار دارو را با 100 میلی لیتر مایعات مصرف کند. 
3-    بیمار آب را جرعه جرعه قبل و بعد از مصرف دارو بنوشد. 
4-    بیمار حداقل تا نیم ساعت قبل از خواب نباید هیچ دارویی مصرف کند. 

دارودرمانی بلع! آیا داروی خاصی برای درمان وجود دارد؟

شاید شما هم به دنبال بهترین دارو برای مشکل بلع می‌گردید. با بروز اختلال بلع برای تعداد زیادی از بیماران و همراهان آن‌ها این سوال ایجاد می‌شود که آیا دارویی برای درمان اختلال بلع وجود دارد؟ 
لازم است در این قسمت به شما اطلاع دهم که اختلال بلع یک اختلال حسی و حرکتی است. این اختلال برای ما نوز ناشناخته بوده و علی‌رغم پیشرفت‌های شگفت انگیز در حیطه پزشکی علم شناخت، حرکت و رفتار برای انسان ناشناخته است. بنابراین به دنبال بهترین دارو برای مشکل بلع نباشید!!!
در صورتی که مشکلات حادی مانند اتهاب، کاهش سطح هوشیاری و آگاهی بیمار، ضعف و سستی حاد، حمله‌های عصبی، زیاد شدن و کم شدن آب دهان بیمار و بهم ریختگی الکترولیت‌ها عامل زمینه‌ای ایجاد کننده اختلال بلع باشند. درمان اختلال بلع با دارو مقدور بوده و شناسایی بهترین دارو برای مشکل بلع از مهمترین اقدامات پزشکی بوده که بایستی در اولین فرصت برای نجات بیمار از تغذیه با لوله انجام شود. البته در موارد ذک شده فوق انجام بلع درمانی توسط گفتاردرمانگر در کنار اقدامات دارویی پزشک منجر به تسریع درمان و در مواردی تکمیل کننده درمان است.
شرایطی وجود دارد که بررسی بهترین دارو برای مشکل بلع بی‌فایده بوده چرا که مشکل فیزیکی بلع بیمار فقط به درمان‌های اصلاح حس و حرکت پاسخ می‌دهد. البته لازم به ذکر است دارو درمانی برای کنترل علائم بیماری مخصوصا در بیماری‌های پیشرونده نظیر بیماری پارکینسون تکمیل کننده درمان توانبخشی بلع است. مصرف برخی داروها نظیر مستینون و برخی از مکمل‌ها در کنار درمان‌های توانبخشی در مواردی به تسریع بهبودی از اختلال بلع کمک کرده است.

نتیجه گیری

بهترین دارو برای مشکل بلع زمانی حائز اهمیت می باشد که اختلال بلع بیمار مربوط به آسیب های سطح مروی باشد. همانطور که در بالا اشاره شد عمل بلعیدن غذا دارای سه مرحله دهانی، حلقی و مروی می باشد. دارو درمانی بلع برای آسیب‌هایی که در سطح مروی هستند ممکن است منجر به بهتر شدن عمل بلع بیمار شود. در حالیکه در اختلال بلع مربوط به نواحی حلقی و دهانی داروی خاصی برای بهبود عملکرد بلع وجود ندارد. در حال حاضر مطالعات کمی در ارتباط با کاربرد داروها برای درمان اختلال بلع صورت گرفته است و هیچ داروی خاصی برای درمان قطعی اختلال بلع پیشنهاد نشده است. فقط یک دارو مثل آتروپین برای کاهش آبریزش دهان در بیماران به کار می‌رود. بیمارانی که دچار بیماری‌های عصبی پیشرونده مانند بیماری پارکینسون و مالتیپل اسکلروزیس می‌شوند وقتی داروهای مربوط به کاهش علائم بیماری خود را مصرف می‌کنند، ممکن است دوره هایی از بهبودی اختلال بلع را نشان دهند. هم چنین اختلال بلع می‌تواند یک عارضه‌ی جانبی برای انواع داروها باشد.
 با ارزش‌ترین ابزار برای شناسایی اختلال بلع مرتبط با مصرف دارو‌ها، جمع آوری تاریخچه کامل و دقیق دارویی از هر بیمار است. در صورتی که قطع دارو ممکن نباشد، راهکارهای غیردارویی برای اختلال بلع مانند مصرف دارو با مایعات کافی، مصرف دارو در وضعیت عمودی، مصرف دارو حداقل نیم ساعت قبل از خواب، می‌توانند کمک کننده باشند.
ممنون که تا انتهای این مقاله همراه ما بودید. برای کسب اطلاعات بیشتر لطفا با ما در تماس باشید.