در مورد بیماری‌ های مرتبط با اختلال بلع چه می دانید؟

بیماری های مرتبط با اختلال بلع بسیار متفاوت هستند. برای شناخت بهتر این بیماری‌ها،  به طور کلی بیماری های مرتبط با اختلال بلع را به دو دسته تقسیم بندی می‌ کنند. دسته‌ی اول شامل بیماری های مکانیکی (ساختاری) می باشد که در آن سیستم عصبی مرکزی و محیطی سالم است اما ساختارهای عضلات و اندام های دخیل در فرایند بلع طبیعی به علت بیماری هایی مانند زخم های دهانی، التهاب و غیره دچار مشکلاتی می شود. در دسته دوم و در اختلالات ناشی از بیماری های عصب شناختی مرتبط با اختلال بلع، سیستم عصبی به دلیل بیماری هایی مانند بیماری پارکینسون، سکته مغزی، آسیب های ناشی از ضربه مغزی، سرطان ها، ام اس و غیره دچار مشکل می شود و بیماران مبتلا به اختلال بلع می شوند. در ادامه‌ فرایند بلع طبیعی و چند مورد از بیماری های مرتبط با اختلال بلع بطور جامع تر شرح داده می شود.

 بلع طبیعی و اختلال بلع به چه شکلی است؟

بلع طبیعی شامل مجموعه ای از انقباضات عصبی- عضلانی ارادی و غیر ارادی است که به طور هماهنگ و متوالی در طی چهار مرحله آمادگی دهانی، انتقال دهانی، حلقی و مروی انجام می شود. به طوری که اگر در هر یک از چهار مرحله بلع مشکلی ایجاد شود، اختلال بلع رخ می دهد. که باعث ایجاد مشکل در حرکت غذا و مایعات از دهان به سمت معده می شود. افراد دارای اختلال بلع علائم و نشانه هایی نظیر سرفه و خفگی را درحین بلعیدن آب و مواد غذایی تجربه می کنند. 

بیماری پارکینسون چیست و چه علائمی دارد؟

 بیماری پارکینسون یکی از بیماری های مرتبط با اختلال بلع می باشد. بیماری پارکینسون از بیماری های پیشرونده دستگاه خارج هرمی است که نورون های تولید کننده دوپامین در ماده سیاه از بین می روند، کاهش دوپامین باعث بروز علائمی مانند لرزش در حالت استراحت، آسیب در راه رفتن، کاهش حرکات اندام ها و گفتار آرام یکنواخت می‌شود. با پیشرفت این بیماری علائم اختلال بلع ظاهر می شود.

هر سه مرحله‌ی بلع طبیعی در بیماری پارکینسون مختل شده و آسپیراسیون (نفود مواد غذایی به ریه) و پنومونی (عفونت ریوی ناشی از ورود مواد غذایی به ریه) یکی از علل مرگ در این بیماران محسوب می شود. علائم اختلال بلع در بیماری پارکینسون شامل مواردی مانند کاهش حرکت رو به عقب قاعده ی زبان در مرحله دهانی بلع، حرکات تکراری لرزشی- چرخشی زبان، تاخیر در آغاز مرحله حلقی بلع، کاهش انقباضات دیواره ی حلق و اختلال در عملکرد دریچه حلقی- مروی می باشد. شدت اختلال بلع در این بیماران وابسته‌ به مرحله و شدت بیماری پارکینسون می باشد. در مراحل پیشرفته‌ی بیماری پارکینسون علائم اختلال بلع تشدید شده و متعاقب آن عفونت های ریوی به طور مکرر در این بیماران مشاهده می شود که تهدید‌ی برای کیفیت زندگی این افراد محسوب می‌شود.

سکته مغزی چیست و علائم اختلال بلع در آن ها به چه شکلی است؟

اختلال بلع در سکته مغزی از دیگر مشکلات شایع است. سکته مغزی نوعی اختلال نورولوژیک ناگهانی است که در اثر اختلال خونرسانی به  ناحیه ای از مغز  رخ می دهد. از شایع ترین بیماری های مرتبط با اختلال بلع می توان به سکته مغزی اشاره کرد. آسپیراسیون (نفوذ مواد غذایی به ریه) ناشی از اختلال بلع، یکی از علل مرگ بیماران بعد از سکته مغزی می باشد زیرا آسپیراسیون منجر به عفونت ریه در این بیماران می شود. مشکلاتی که علاوه بر آسپیراسیون و عفونت ریه بعد از آن به علت اختلال بلع در این بیماران بروز می کند، شامل کاهش آب بدن و مشکلات تغذیه ای می باشد. بسته به اینکه جایگاه آسیب در کدام ناحیه مغز است، نوع و شدت اختلال بلع و مشکلات بیماران متفاوت خواهد بود. در صورتی که سکته ‌مغزی در نواحی مربوط به کنترل عملکرد بلع باشد، نشانه ها و علائم اختلال بلع و شدت اختلال بلع بیشتر خواهد بود. این بیماران طیفی از علائم اختلال بلع مانند سرفه و خفگی در حین غذا خوردن، ناتوانی در بلعیدن آب دهان و... را نشان می دهند.

 آیا در آسیب های مغزی ناشی از ضربه اختلال بلع دیده می شود؟

 آسیب های مغزی ناشی از ضربه از دیگر بیماری های مرتبط با اختلال بلع می باشد. در آسیب های مغزی ناشی از ضربه علاوه بر مشکلات مختلف شناختی و ارتباطی، اختلال بلع در مراحل مختلف نیز در این بیماران نسبتا شایع است. ممکن است در مرحله حاد و اولیه بعد از ضربه که بیمار در حالت اغما می باشد، تغذیه از طریق لوله گذاری بینی- معده (ان جی) و یا معده (پگ) انجام شود. وقتی بیمار هوشیار شد، بسته به جایگاه آسیب، به علائم در این بیماری مرتبط با اختلال بلع می توان به  تاخیر در مرحله حلقی بلع، کاهش کنترل زبان، تاخیر در شروع رفلکس بلع و کاهش حرکات دیواره حلق اشاره کرد. در آسیب های مغزی ناشی از ضربه با توجه به این که جایگاه ضربه کدام ناحیه است علائم و شدت اختلال بلع متفاوت خواهد بود.

 ارزیابی و درمان اختلال بلع در بیماری های مرتبط با اختلال بلع توسط چه کسی انجام می شود؟

ارزیابی و درمان اختلال بلع در بیماری های مرتبط با اختلال بلع روندی است که توسط گفتاردرمانگر انجام پذیرفته و برای هر بیمار خدمات منحصر به فردی ارائه می شود. انجام ارزیابی در بیماری های مرتبط با اختلال بلع، توسط گفتاردرمانگران اهمیت ویژه ای دارد و نیاز است که آگاهی و دانش کافی داشته باشند تا از بروز عوارضی مانند عفونت ریه و نیز مرگ و میر بیماران جلوگیری شود. 
در ابتدای تاریخچه گیری از بیماری مرتبط با اختلال بلع از بیماران خواسته می شود تا تمام ویژگی های غیرطبیعی بلع خود را توصیف کنند. باید توجه شود که طی تاریخچه گیری جامع و کامل از بیماری های مرتبط با اختلال بلع، بایستی هر علامتی از بیماری های عصبی، پیامد جراحی های اخیر و یا هر بیماری ایجاد شده پس از جراحی های قبلی که ممکن است در بروز اختلال بلع موثر باشند، گزارش شوند. ارزیابی اولیه در ایجاد خط پایه عملکرد (سطح فعلی عملکرد بیمار) در همه زمینه ها به منظور تصمیم گیری های مناسب و به موقع، به ویژه در ارائه خدمات درمانی بیماری های مرتبط با اختلال بلع حیاتی است.
 بلع درمانی توسط گفتاردرمانگر، درمان اصلی در بیماری های مرتبط با اختلال بلع است. گفتاردرمانگر با ارزیابی دقیق بیمار و بررسی عوامل درگیر در بیماری های مرتبط با اختلال بلع و با توجه به شدت اختلال بلع از موثرترین راهکارهای گفتاردرمانی جهت کمک به بهبود شرایط فرد استفاده می کند. تحریک الکتریکی عضلات درگیر در بلع و یا تمرینات مقاومتی ساختارهای درگیر در بیماری های مرتبط با اختلال بلع یکی از روش های گفتاردرمانی در زمینه‌ی اختلال بلع می باشد. گفتاردرمان هم چنین توصیه هایی در ارتباط با نحوه ی صحیح قرار گرفتن لقمه غذایی در دهان، زمان مورد نیاز برای جویدن و غیره را به بیماران آموزش می دهد و برحسب نیاز بیماران را به متخصصین پزشک مرتبط با اختلال بلع ارجاع می‌دهد.

سخن آخر

بیماری های مرتبط با اختلال بلع دارای شروع و پیشرفت متفاوتی هستند و در بعضی از این بیماری ها شروع اختلال بلع ناگهانی و در موارد دیگر به صورت تدریجی است. ارزیابی و درمان به موقع اختلال بلع در این بیماران برای جلوگیری از عواقب بعدی مانند آسپیراسیون (ورود مواد غذایی به ریه)، پنومونی (عفونت ریوی ناشی از ورود مواد غذایی) و مرگ در اثر ناتوانی در غذا خوردن ضروری است.
گفتاردرمانگر در تیم درمانی اختلال بلع به ارزیابی و درمان توانبخشی اختلال بلع در  بیماری های مرتبط با اختلال بلع می پردازد. لذا داشتن اطلاعات پایه ای درباره ی شیوع بیماری های مرتبط با اختلال بلع، علل ایجاد و علائم آن ها می تواند در طرح ریزی برنامه های درمانی موثر باشد. بنابراین در بیماری های مرتبط با اختلال بلع جهت درمان اختلال بلع، بایستی برای بیماران یک برنامه ریزی به صورت تیمی و چند رشته ای شامل گفتاردرمان، متخصص گوارش، متخصص تغذیه و غیره صورت گیرد و گفتاردرمانگران می توانند با ارائه ی خدمات توانبخشی  نقش مهمی در افزایش طول عمر و کیفیت زندگی در بیماری های مرتبط با اختلال بلع ایفا کنند. 
از اینکه تا انتهای این مقاله همراه ما بودید صمیمانه سپاسگزاریم. برای کسب اطلاعات بیشتر با تیم ایران مد اس ال پی از طریق شماره های درج شده در سایت در تماس باشید.