آسیب‌های تروماتیک مغزی به چه معنا هستند؟

مغز انسان مهم‌ترین و پیچیده‌ترین عضو بدن است و تمامی عملکردهای بدن را کنترل می‌کند. مغز انسان تمام اطلاعات بدن را از طریق حواس پنج گانه دریافت و پردازش کرده و متناسب با آن دستورات لازم را به بخش‌های مختلف ارسال می‌کند. سایر ارگان‌های بدن مطابق با دستوراتی که از مغز دریافت کرده‌اند، فعالیت خود را تنظیم می‌کنند. بروز هر گونه آسیب به مغز، عملکرد آن بخش از مغز و مناطقی از بدن که تحت کنترل آن بخش بوده‌اند را مختل می‌کند. امروزه در سراسر جهان آسیب‌های تروماتیک مغزی یکی از نگران کننده‌ترین عوامل آسیب بافت مغز هستند.

آسیب‌های تروماتیک مغزی زمانی اتفاق می‌افتند که سلول‌های مغز به علت ضربه‌ای شدید صدمه می‌بینند. تصادفات رانندگی، ورزش و سقوط از رایج‌ترین عوامل ایجاد آسیب تروماتیک مغزی یا TBI هستند. آسیب‌های تروماتیک مغزی باعث ایجاد خونریزی، تورم و التهاب، لخته شدن خون در مغز، پارگی یا له شدن بافت مغز به درجات مختلف و مرگ سلولی می‌شوند. آسیب به بافت مغز می‌تواند به یک یا چند بخش از مغز وارد شود. اگر آسیب مغزی تروماتیک فقط به یک ناحیه وارد شده باشد به آن آسیب تروماتیک کانونی گفته می‌شود. اما اگر بخش‌های مختلفی از مغز تحت تاثیر فشار صدمه دیده باشند به آن آسیب تروماتیک منتشر گفته می‌شود. آسیب‌های تروماتیک مغزی در همه گروه‌های سنی دیده می‌شوند، اما این اختلال در نوجوانان و افراد بالای 65 سال بیش‌تر از سایر گروه‌های سنی گزارش شده است. همچنین جمعیت آقایانی که دچار آسیب‌های تروماتیک مغزی، شده‌اند تقریبا دو برابر خانم‌ها است.

در مورد انواع آسیب مغزی تروماتیک چه می‌دانید؟

آسیب‌های تروماتیک مغزی بر اساس شدت به سه گروه خفیف، متوسط و شدید تقسیم می‌شوند. در آسیب خفیف مغز به شکل جزئی آسیب دیده و فرد معمولا هوشیار است. آسیب‌های خفیف اغلب با گذشت زمان بهبود می‌یابند. در آسیب‌های تروماتیک متوسط فرد مدت زمان کوتاهی هوشیاری‌اش را از دست می‌دهد اما به محرکات نوری و صوتی شدید واکنش نشان می‌دهد. در آسیب‌های شدید بیمار بیهوش است و به محرکات پاسخی نمی‌دهد. در این نوع آسیب بافت مغز کاملا صدمه می‌بیند و معمولا فرد دچار آسیب‌های پایدار می‌شود. احتمال مرگ در آسیب‌های تروماتیک مغزی شدید زیاد است.

انواع آسیب‌های تروماتیک مغزی از نظر وضعیت مغز و جمجمه شامل آسیب‌های تروماتیک مغزی بسته و باز است. آسیب تروماتیک بسته به حالتی گفته می‌شود که جمجمه آسیب ندیده باشد و سالم باشد. اگر جمجمه دچار شکستگی شود تحت عنوان آسیب تروماتیک باز طبقه‌بندی می‌شود.

چه علائمی نشان دهنده آسیب تروماتیک از نوع مغزی هستند؟

مغز ساختار ظریف و پیچیده‌ای دارد و آسیب به هر بخش آن منجر به بروز علائم متفاوتی می‌شود. برخی از علائم آسیب تروماتیک مغزی در ساعات اولیه خود را نشان می‌دهند. درحالی که برخی علائم ممکن است روزها یا هفته‌ها بعد خود را نشان بدهند. در طول چند روز اول معمولا یک اختلال عمومی در فرایندهای مغزی مشاهده می‌شود که در آن بخش‌هایی از مغز که واقعا آسیب ندیده‌اند نیز ممکن است ضعیف کار کنند. در نتیجه می‌توان الگویی از یک اختلال عمومی در کارکرد مغز را بلافاصله پس از آسیب مشاهده کرد. اما به تدریج علائم اختلال به قسمت‌های آسیب دیده و خاص محدود می‌شود. علائم آسیب تروماتیک مغزی بسته به نوع اختلال و شدت آسیب و ویژگی‌های فردی یکسان نیست. در ادامه مهم‌ترین علائم آسیب تروماتیک مغزی را به شما معرفی می‌کنیم:

• سردرد
• کاهش سطح هوشیاری
• حالت تهوع و استفراغ
• سرگیجه و عدم تعادل موقع ایستادن و راه رفتن
• اختلال در حواس پنج گانه و مشکلات حسی
• تغییرات خلقی و رفتاری
• احساس ضعف در دست‌ها و پاها
• اختلال در صحبت کردن یا درک گفته‌های دیگران
• مشکلات بینایی
• مشکلات خواب
• خروج مایع شفاف از گوش یا بینی
• گشاد شدن مردمک چشم
• تشنج
• مشکلات بلع

درمان آسیب تروماتیک مغزی چگونه است؟

درمان آسیب تروماتیک مغزی شامل پروسه پزشکی و توانبخشی است. اولین اقدام درمانی تثبیت شرایط بیماراست. پزشکان در این مرحله سعی می‌کنند با کنترل فشار خون و سطح اکسیژن از آسیب بیش‌تر جلوگیری کنند. گاهی لازم است عمل جراحی برای خارج کردن لخته خون، ترمیم شکستگی جمجمه یا تخلیه مایع مغزی نخاعی انجام شود. پزشک متخصص برای کاهش پیامدهای آسیب‌های تروماتیک مغزی و کاهش علائم بیمار داروهایی را برای بیمار تجویز می‌کند. اکثر بیمارانی که دچار آسیب‌های تروماتیک مغزی می‌شوند نیاز به درمان توانبخشی دارند. درمان توانبخشی شامل خدمات گفتاردرمانی، فیزیوتراپی و کاردرمانی است. روال توانبخشی برای هر بیمار به شکل اختصاصی و متناسب با شرایط فردی و نوع آسیب طرح ریزی می‌شود. توانبخشی در انواع آسیب تروماتیک مغزی  به بیمار کمک می‌کند که به حداکثر توانمندی‌های خود برسد.

 عوارض آسیب مغزی چیست؟

مناطق مختلف مغز مسئولیت‌های اختصاصی و ویژه‌ای بر عهده دارند. عوارض آسیب مغزی بر اساس اینکه کدام بخش از مغز آسیب دیده باشد و شدت درگیری سلول‌های مغزی چقدر باشد، مختلف است. به عنوان مثال اگر آسیب مغز در مناطق گفتاری و زبانی رخ داده باشد فرد نشانه‌های اختلال آفازی، آپراکسی، دیزارتری و... را نشان می‌دهد. و اگر مناطق حرکتی مغز صدمه دیده باشد، بیمار دچار مشکلات حرکتی می‌شود. در نتیجه می‌توانیم بگوییم عوارض آسیب مغزی طیف گسترده‌ای از مشکلات را شامل می‌شود که برای هر بیمار منحصر به فرد است. از طرفی محدودیت‌ها و آسیب‌های ایجاد شده کیفیت زندگی بیمار را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهند و مشکلات روحی، اجتماعی، عاطفی و اقتصادی به همراه دارند.

سخن آخر

آسیب‌های تروماتیک مغزی نوعی موقعیت اورژانسی و خطرناک به حساب می‌آیند که نیازمند دریافت اقدامات فوری پزشکی هستند. رسیدگی به بیمار در ساعات اولیه حائز اهمیت است و پیامدهای منفی اختلال را به حداقل می‌رساند. آسیب‌های مغزی تروماتیک بر اساس نوع ضربه، محل آسیب و شدت ضایعه عوارض مختلفی به همراه دارند و ممکن است به مرگ منجر شود. درمان این ضایعه شامل جراحی، دارودرمانی و اقدامات توانبخشی است. گفتاردرمان‌های تیم ایران مد اس ال پی با داشتن سابقه کاری طولانی و درخشان در درمان اختلالات گفتار، زبان و بلع ناشی از آسیب‌های تروماتیک مغزی همواره آماده خدمات رسانی به شما هستند.

سوالات متداول شما

آیا مغز آسیب دیده می‌تواند ترمیم شود؟

اگر آسیب مغزی خفیف باشد مغز می‌تواند خود را ترمیم کند و سلول‌های جدید جایگزین سلول‌های از دست رفته شوند و مسئولیت آن‌ها را برعهده بگیرند. اما اگر آسیب مغزی شدید باشد امکان ترمیم وجود ندارد.

بهترین زمان برای شروع درمان توانبخشی آسیب مغزی چه موقع است؟

بهترین زمان شروع توانبخشی، بلافاصله بعد از تثبیت شرایط پزشکی بیمار است. درمان باید به محض اینکه خطر رفع شد شروع شود. چراکه شش ماه اول بعد از آسیب‌های تروماتیک مغزی زمان طلایی برای بهبودی بیمار است و بیش‌ترین تغییرات در این دوره شکل می‌گیرد.

منبع: وبسایت               https://www.verywellhealth.com/