اختلال بلع به چه حالتی گفته می شود؟

اختلال بلع یا دیسفاژی به حالتی گفته می شود که بیمار در عرض چند ثانیه مشکلاتی در شروع عمل بلع داشته باشد. این مشکلات و تاخیر در ارائه لقمه غذایی ممکن است در مراحل مختلف عملکرد بلع رخ دهد و می‌تواند باعث شود که بیمار اختلال بلع را تجربه کند. بنابراین، دلایل اختلال بلع می‌تواند در بیماری‌های مختلف و در مراحل مختلف عملکرد بلع متفاوت باشد و این تشخیص اختلال بلع توسط گفتاردرمانگر انجام می‌شود. 
فرایند بلعیدن شامل سه مرحله‌ اصلی دهانی، حلقی و مروی بوده و اختلال بلع ممکن است در هر یک از این مراحل رخ دهد. بارزترین علامت اختلال بلع در بیماران مختلف، سرفه‌های شدید در حین غذا خوردن و یا نوشیدن مایعات است.  اختلال بلع یک علامت از وضعیت پزشکی بیمار گزارش می‌دهد و می‌تواند بر روی تغذیه و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به دیسفاژی تاثیر داشته باشد. ارزیابی اولیه و تشخیص اختلال بلع توسط گفتار درمانگر از عواقب بعدی اختلال بلع مانند آسپیراسیون (ورود مواد غذایی به ریه) و عفونت ریه جلوگیری خواهد کرد. در ادامه‌ی این مقاله به یکی از  روش‌های مهم ارزیابی اختلال بلع می‌پردازیم. 

تصویر برداری باریم سوالو چگونه انجام می شود؟

تصویر برداری بلع با استفاده از باریم سوالو مهم‌ترین ابزار تشخیص اختلال بلع بیماران می‌باشد. انجام تصویر برداری باریم سوالو برای تعیین ماهیت اختلال بلع و تعیین نوع پروسه‌ی درمان اختلال بلع مهم می‌باشد. علاوه بر تصویر برداری بلع با استفاده از باریم سوالو، دیگر روش‌های ابزاری مختلفی مانند آندوسکوپی بلع  جهت تشخیص اختلال بلع وجود دارد که گفتاردرمانگر بر حسب نیاز و در بعضی مواقع برای کسب اطلاعات بیشتر و  تعیین دقیق‌تر ماهیت اختلال بلع استفاده می‌کند.
 انجام تصویر برداری بلع با استفاده از باریم سوالو در واحد بیمارستانی و در بخش رادیولوژی انجام می‌شود. همه‌ی دستگاه‌های تصویربرداری بلع یا تصویربرداری باریم سوالو شامل سه بخش عمده هستند:
 الف: یک تخت که بیمار روی آن دراز می کشد یا می‌نشیند. 
ب: یک لوله ی فلوروسکوپی که تولید اشعه ایکس می‌کند. 
ج: یک مانیتور که تصویر رادیوگرافی را نشان می‌دهد.
 برای انجام این تست بیمار ماده‌ی سفید رنگ حاجب باریم را می‌خورد و تصویر برداری بلع توسط دستگاه فلوروسکوپی انجام می‌شود. تهیه و تعیین غلظت‌های مختلف ماده‌ی حاجب باریم و نوع پوزیشن بیمار در حین تصویر برداری بلع توسط گفتاردرمانگر مشخص می‌شود. بنابراین در این تصویر برداری بلع باریم سوالو توانمندی بیمار در بلعیدن غلظت‌های مختلف مشخص می‌شود. در  ادامه‌ی این مقاله‌ بطور دقیق تر به کاربردهای باریم سوالو می‌پردازیم.

کاربردهای رادیولوژی باریوم سوالو چیست؟

کاربردهای رادیولوژی باریوم سوالو در تعیین پروسه‌ درمان اختلال بلع و تعیین نوع تغذیه (دهانی یا غیر دهانی) می‌باشد. کاربردهای رادیولوژی باریوم سوالو که از جمله روش‌های تشخیص اختلال بلع می‌باشد، بررسی کارکرد عملکرد بلع بیمار مبتلا به دیسفاژی  است و ابزار فوق‌العاده موثر در ارزیابی مراحل آمادگی دهانی، دهانی، حلقی و مروی بلع در قسمت مری گردنی است. چرا که با استفاده از این ابزار کل فرایند بلعیدن و محل ضعف و دچار اختلال و همچنین میزان نشت مواد غذایی به سمت ریه به راحتی قابل مشاهده است.

تصویر جانبی و از روبروی این تست طلایی برای تشخیص علائمی که با چشم غیر مسلح قادر به شناسایی آن نیستیم، به کار می‌رود. تعیین میزان گیر موارد غذایی، محل انباشت غذا و مایعات، میزان صعود حنجره حین بلعیدن، نحوه بسته شدن مسیر هوایی، حضور بافت غیر طبیعی در مسیر حلق و انسدادهای حلقی از درگیر کاربردهای رادیولوژی باریوم سوالو است.
روش تصویربرداری باریم سوالو یک روش ارزیابی تصویربرداری بلع است و طوری طراحی شده است که با استفاده از آن می‌توان نقص‌های ساختاری یا عملکردی مراحل دهانی و حلقی بلع را که منجر به علائم اختلال بلع می‌شوند را تشخیص داد. با استفاده از تصویربرداری بلع می توان حفره‌های دهان هنگام جویدن، مرحله دهانی بلع و مرحله حلقی بلع در ارتباط با موقعیت لقمه و جنبه‌های حرکتی مرحله حلقی بلع را به خوبی مشاهده کرد. 
در حین انجام تصویر برداری باریم سوالو وضعیت ماده‌ی حاجب باریم خورده شده دنبال می‌شود و این مسیر حرکت باریم کیفیت و توانمندی بلع بیمار را به ما نشان می دهد. بنابراین از مهم ترین کاربردهای تصویر برداری باریم سوالو، تعیین نوع وضعیت تغذیه‌ای بیمار است. در صورتی که گفتار درمانگر در تجزیه و تحلیل فیلم مربوط به تصویربرداری بلع به نقائص شدید اختلال بلع و آسپیراسیون مواد دست یابد، توصیه‌های مربوط به تغذیه‌های غیر دهانی مانند لوله گذاری از بینی و یا معده را به بیمار و اطرافیان بیمار را ارائه خواهد داد.

هم چنین در فرایند درمان اختلال بلع توسط گفتاردرمانگر انجام تصویر برداری باریم سوالو برای تعیین زمان شروع تغذیه‌ی دهانی ضروری است. در صورتی که در تصویر برداری بلع با استفاده از باریم نشانه‌هایی از ورود مواد غذایی به ریه مشاهده نگردد، تغذیه‌ی دهانی توسط گفتاردرمانگر شروع می‌شود. 
بنابراین تصویر برداری بلع، اطلاعات دقیق از توانمندی بلع دهانی و حلقی بیمار به گفتاردرمانگر ارائه می‌دهد و این اطلاعات برای برنامه ریزی پروسه‌ی درمان اختلال بلع  مهم هستند. در این قسمت یک سوال پیش می‌آید که ‌آیا این تصویر برداری باریم سوالو می‌تواند در تشخیص اختلال بلع مروی و نقائص مروی کمک کننده باشد؟ به جواب این سوال را در ادامه‌ی این مقاله اشاره خواهیم کرد.

آیا رادیولوژی باریم سوالو (مری) برای تعیین  اختلال بلع مروی به کار برده می‌شود؟

رادیولوژی باریوم سوالو(مری) یکی از کاربردهای اصلی تصویر برداری باریم سوالو است. یکی از مراحل اصلی فرایند بلعیدن مرحله‌ی مروی است که در این مرحله‌ غذا از طریق مری به سمت معده انتقال داده می‌شود. یکسری از اختلالات ممکن است منجر به تغییراتی در ساختار و عملکرد مری شوند و این تغییرات منجر به بروز اختلال بلع مروی شوند.

با استفاده از رادیولوژی باریوم سوالو(مری) این تغییرات را می‌توان مشخص کرد. در این نوع تصویر برداری باریم سوالو مسیر ماده‌ی حاجب باریم بلعیده شده در سرتاسر مری دنبال می‌شود. بنابراین از دیگر کاربردهای روش تصوبربرداری باریم سوالو بررسی مری و بیماری های مربوط به آن از قبیل اختلال بلع مروی، آشالازی) بزرگ شدگی مری و انسداد دریچه کاردیا(، سوزش سر دل، تولید بیش از حد بزاق،رفلاکس معده به مری،رفلاکس مری به حلق و... می‌باشد.

تصویر برداری بلع با روش باریم سوالو برای چه کسانی کاربرد دارد؟

آشنایی با عمل بلع و ماهیت آن در طول فرایند کسب دانش در دانشگاه و محیط کار برای درمانگران تخصصی بلع مهیا می‌شود. اما در ابتدای مسیر درمانگر اختلال بلع بودن شناسایی برخی از ناهنجاری‌ها با چشم غیرمسلح و در معاینه بالینی، اطلاعات کافی از نحوه عملکرد بلع بیمار به درمانگر ارائه نمی‌دهد. برخی از ابزارها مانند فلئوروسکوپی برای کمک به درمانگران بلع طراحی شده اند. با استفاده از اشعه ایکس و بدون نیاز به ایجاد شکاف در مجراحی حلقی می‌توانیم عبور ماده غذایی و گیر و سایر مشکلات بلع را در ناحیه حلق و دهان بیمار مشاهده کنیم. 
تشخیص برخی از ناهنجاری‌ها برای درمانگر مبتدی دشوار و نیازمند کمک گیری از ابزار است. تصویر برداری بلع با روش باریم سوالو در صورت دو به شک بودن درمانگر برای شروع تغذیه دهانی و با تعویق آن، اطلاعات بسیار مفیدی از عملکرد بلع بیمار مهیا می‌کند.

در بیماران مبتلا به آسپیراسیون خاموش، بیماران دارای گرفتگی و چسبندگی، بیماران جراحی شده از ناحیه حلق و حنجره، بیماران دارای ناهنجاری و بد شکلی‌های ناحیه سر و گردن و بیماری‌های مزمن ریوی با صلاحدید پزشک معالج بیمار انجام تصویر بردای باریم سوالو از اوجب واجبات خواهد بود. در نظر داشته باشید که این تست همانند سایر آزمون‌های بلع دارای عوارض جانبی بوده و برای انجام آن بایستی افراد کاندید شناسایی و به بخش رادیولوژی معرفی گردند.

سخن آخر

تصویر برداری باریم سوالو برای تعیین دقیق اختلال بلع دهانی، حلقی و مروی ضروری بوده و اصلی‌ترین تست استاندارد برای ارزیابی دقیق و تشخیص اختلال بلع بیمار می‌باشد. طرح ریزی و انجام تصویر برداری بلع با استفاد از باریم توسط گفتاردرمانگر و متخصص رادیولوژی انجام می‌شود و اطلاعات به دست آمده از این تصویر برداری برای تصمیم گیری شروع درمان اختلال بلع و تعیین نوع تغذیه‌ی دهانی مهم استفاده می‌شود.
لازم به ذکر است که این تست بسیار حساس و کاربردی برای همگی بیماران دارای اختلال بلع به کار نمی‌رود. علی رغم اطلاعات مفیدی که برای درمانگر اختلال بلع فراهم می‌سازد، در معرض اشعه بودن بیمار از جمله معایب استفاده از تصویر برداری باریم سوالو است. برخی بیماران که گردنی کوتاه داشته و یا دچار بدشکلی و دیفورمیتی اندام‌های سر و گردن هستند، کاندیدای انجام این تست نخواهند بود. اینجا در تیم ایران مد اس ال پی با فراهم ساختن امکان استفاده از تست تصویربرداری باریم سوالو، برای تشخیص دقیق ماهیت اختلال بلع شما بهترین‌ها را در اختیارتان قرار می‌دهیم. با برقراری تماس کوتاه، کابردی بودن یا نبودن این تست برای بررسی بیماری اختلال بلع بیمارتان را از متخصصان ما سوال بفرمایید.