اختلال بلع و مری + راهکارهای درمانی موثر

بلع فرایندی بسیار پیچیده است که به هماهنگی همزمان چندین عصب و عضله وابسته است. عمل بلع شامل چهار مرحله آماده سازی دهانی، مرحله دهانی، مرحله حلقی و مرحله مروی است. در صورتی که در هر یک از این مراحل و فعالیت‌های حسی و حرکتی مرتبط به آن‌ها مشکلی به وجود بیاید، مواد غذایی به راحتی از دهان به معده منتقل نمی‌شوند و فرد با مشکل بلع مواجه می‌شود. دیسفاژی مری زمانی اتفاق می‌افتد که فرد در انتقال غذا از مری به معده دچار مشکل ‌شود. مشکلات وابسته به اختلال بلع و مری کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد و می‌تواند منجر به عوارضی همچون آسپیراسیون، پنومونی، سوء تغذیه و حتی مرگ شود. بنابراین توجه به نشانه‌های اختلال بلع و مری و تشخیص آن بسیار مهم است.

اختلال بلع و مری | توصیف کاربردی از مرحله مروی بلع

بعد از اتمام مرحله حلقی بلع و ورود ماده غذایی  به مری فاز مروی بلع آغاز می‌شود. غذا در مری توسط حرکات دودی شکل و انقباضات شدید عضلانی حرکت کرده و وارد معده می‌شود. ورودی‌های حسی مری حجم غذای ورودی از حلق به مری را کنترل می‌نماید. مری شامل دو دریچه فوقانی و تحتانی است که با فشار مواد غذایی باز می‌شوند. در ابتدای این مرحله دریچه فوقانی مری باز شده تا غذا وارد مری شود و در پایان غذا از طریق دریچه تحتانی مری وارد معده می‌شود. بعد از ورود غذا به معده، دریچه تحتانی بسته شده و از برگشت غذا و اسید معده (رفلاکس اسید معده) به داخل مری و آسیب آن جلوگیری می‌کند. در صورت بروز هر گونه مشکل در عملکرد این دریچه‌ها محتویات معده و اسید معده وارد مری و حلق شده (رفلاکس اسید معده)، بیمار دچار آسیب مری شده و به مرور نشانه های اختلال بلع و مری و یا اختلال بلع حاصل از برگشت اسید معده را در بیمار می‌بینیم.

علائم دیسفاژی مری - زنگ خطرها را بشناسید!

نشانه‌های اختلال بلع و مری در افراد مختلف با توجه به علل ایجاد کننده اختلال بلع و مری متفاوت است. از مهم‌ترین و شایع‌ترین نشانه‌های آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
-    تحریک و سوزش مری به علت برگشت غذا و اسید معده به سمت مری و آسیب مری و حلق (ریفلاکس اسید معده)
-    احساس گیر کردن یا چسبندگی غذا و دشواری در خوردن غذا و مایعات
-    احساس فشار و درد در ناحیه قفسه سینه
-    احساس سوزش بعد از خوردن غذا
-    احساس خفگی و ناراحتی در هنگام دراز کشیدن 
-    احساس درد هنگام بلع
-    حالت تهوع، استفراغ و سرفه 
-    خشن شدن صدا نیز می‌تواند نشانه اختلال بلع و مری باشد.
لازم به ذکر است مشکلات مربوط به اختلال بلع و مری ممکن است به شکل منظم یا گاهی اوقات رخ بدهد اما به علت تاثیر اختلال بلع و مری بر سلامت فرد لازم است با مشاهده این علائم حتما به پزشک متخصص مراجعه نمایید.

آیا می‌دانید دیسفاژی مری به چه دلایلی ایجاد می‌شود؟

در اکثر مواقع اختلال بلع و مری به علت بیماری‌های مروی یا آسیب مری رخ می‌دهند. در ادامه به مهم‌ترین بیماری‌ها و مشکلات مری می‌پردازیم.
-    بیماری آشالازی: آشالازی یکی از اختلالات نادر حرکتی مری است. در این بیماری دریچه تحتانی مری و ماهیچه  صاف دیواره مری که مسئول حرکات دودی شکل است درگیر می‌شوند و دریچه تحتانی مری که وظیفه انتقال غذا از مری به معده را دارد در انتهای فاز مروی باز نمی‌شود. در نتیجه مواد غذایی در مری بالا رفته و سبب بروز مشکلات مربوط به اختلال بلع و مری می‌گردد.
-    رفلاکس اسید معده به مری (GERD): بازگشت محتویات معده و اسید معده به سمت مری و حلق (جهت کسب اطلاعات بیش‌تر می‌توانید به مقاله اختلال بلع حاصل از برگشت اسید معده در سایت ما مراجعه کنید).
-    سرطان مری : رشد سلول‌های سرطانی در مری که محل انتقال غذا از گلو به معده محسوب می‌شود از مهم‌ترین علل بروز مشکلات اختلال بلع و مری به شمار می‌رود.
-    التهاب مری یا تنگ شدن دیواره مری
-    اختلال سیستم عصبی درگیر در فرایند بلع ناشی از بیماری‌هایی نظیر سکته، پارکینسون، هانتینگتون، ام اس و...
-    سالمندی و افزایش ریسک مشکل بلع مروی
شیوع بالای دیسفاژی در سالمندان به علت کاهش سرعت پردازش‌های عصبی عضلانی و کندی پیشرونده در فعالیت‌های بلع، انکار ناپذیر است. اختلال در باز و بسته شدن دریچه فوقانی و تحتانی مروی و همچنین حرکات دودی شکل مری در افراد سالمند شایع‌تر است. با توجه به عوارض این اختلال تشخیص مشکلات مربوط به اختلال بلع و مری در این گروه سنی و درمان زودهنگام آن بسیار مهم است.

چگونه دیسفاژی مری را تشخیص دهیم؟

تشخیص دیسفاژی مری و بیماری‌های ایجاد کننده اختلال بلع و مری باید توسط  پزشک متخصص صورت گیرد. پزشک بر مبنای معاینه بیمار و آزمایش‌های تخصصی مثل آندوسکوپی فوقانی دستگاه گوارش و بلع باریوم و...علت بیماری را تشخیص داده و بر مبنای آن برنامه درمانی مناسب را انتخاب می‌کند.

روش های درمان دیسفاژی مری

روش‌های درمان مشکلات مربوط به اختلال بلع و مری به علل ایجاد اختلال بستگی دارد و برای هر بیمار متناسب با شرایط و شدت بیماری انتخاب می‌گردد. درمان دیسفاژی مری شامل موارد زیر است:
-    درمان‌های پزشکی: شامل دارودرمانی و ترمیم بخش آسیب دیده مری ، کاهش التهابات ، اتساع قسمت‌های تنگ شده مری و انواع روش های جراحی است.
-    تغییر سبک زندگی و اصلاح رژیم غذایی بیمارمخصوصا در صورت وجود رفلاکس اسید معده جهت کاهش آسیب‌های مربوط به اختلال بلع و مری
-    درمان دیسفاژی مری توسط گفتاردرمان متخصص در حیطه اختلال بلع و مری: حضور درمانگر بلع و گفتار جهت کاهش علائم اختلال بلع و تسریع روند بهبودی بیمار الزامی است. درمانگر با انجام تمرینات مناسب قدرت و دامنه حرکات عضلات درگیر در بلع را افزایش داده و درنتیجه خطر آسپیراسیون را کاهش می‌دهد. مجموعه این اقدامات به بازتوانی بیمار و افزایش کیفیت زندگی او منجر می‌شود.

نتیجه گیری

اختلال بلع و مری یکی از مشکلات جدی و تاثیرگذار بر سلامت فرد بوده که نیازمند تشخیص به موقع و دریافت خدمات درمانی جامع و تخصصی است. درمان‌های پزشکی و تغییر سبک زندگی از مهمترین درمان‌های اختلال بلع و مری هستند اما در صورت بروز اختلال بلع حاصل از برگشت اسید معده، ممکن است در اثر حضور التهاب در ناحیه گلو بیمار نیازمند درمان بلع توسط گفتاردرمانگر باشد. درمانگران ما در تیم ایران مد اس ال پی با تجربه درمان موفق تعداد زیادی بیمار با اختلال بلع و مری آماده کمک به شما هستند. در صورت تمایل به دریافت مشاوره در خصوص اختلال بلع و مری می‌توانید با ما تماس بگیرید.