استرس غذا خوردن | بررسی عوامل و راهکارهای عملی مدیریت آن

وقتی غذا می‌خوریم چه اتفاقاتی در بدن ما رخ می‌دهد؟

غذا خوردن یک عمل به ظاهر ساده اما در واقع بسیار پیچیده و ظریف است که ما آن را از زمانی که متولد می‌شویم به صورت غریزی انجام می‌دهیم و برای بسیاری از ما کاملا عادی و ساده اما برای برخی از افراد که دچار اختلال بلع شده‌اند، خصوصا افرادی که فوبیای بلع دارند، کاملا سخت و دشوار است. ما از زمانی که تصمیم به خوردن یا آشامیدن چیزی می‌‌کنیم فرآیند بلعیدن را شروع کرده ایم و مغز ما تحت تاثیر این تصمیم، پیش بینی های حسی و حرکتی لازم برای غذا خوردن را انجام می‌دهد. بعد از اینکه لقمه غذا را در دهان قرار دادیم، مغز ما اطلاعات حسی را دریافت و پاسخ های حرکتی لازم جهت جویدن و بلعیدن را به عضلات می‌دهد. تمام الگوهای حرکتی که درمراحل مختلف بلع وجود دارد با هماهنگی و کنترل مغز ما انجام می‌شود. قسمت هایی که در مغز مسئول کنترل و هماهنگی اعمال مرتبط با غذا خوردن و بلع هستند ارتباطات عصبی بسیاری با قسمت دیگری از مغز به نام آمیگدال دارند. آمیگدال پردازش عواطف و احساسات مختلف از جمله ترس و اضطراب را بر عهده دارد و این قسمت از مغز با مخابره کردن اطلاعات خود به قسمت هایی که پردازش های حرکتی بلع را انجام می‌دهند، می‌تواند الگوهای حرکات عضلات درگیر در بلع را متاثر کند. در واقع چنین می‌توان استنباط کرد که عملکرد بلع انسان ممکن است بدون آسیب به ساختارها و عضلات مرتبط با بلع مختل شود در چنین حالتی معمولا افراد اختلال بلع و اضطراب را تجربه می‌کنند و اضطراب خوردن آنها را از انجام این عمل حیاتی باز می‌دارد. در ادامه مطلب به توضیح بیشتر استرس غذا خوردن می‌پردازیم.

وقتی از استرس غذا خوردن می‌گوییم دقیقا از چه چیزی حرف می‌زنیم؟

استرس غذا خوردن یکی از انواع حالت‌های اختلال بلع است که در اصطلاح پزشکی به آن هیستریک دیسفاژی یا اختلال بلع هیستریک نیز گفته می‌شود. این اختلال اسامی دیگری به نام‌های فاگوفوبیا یا فوبیای بلع نیز دارد که به معنی ترس از خوردن و ترس از نوشیدن می‌باشد. اگرچه اختلال بلع عموما به دنبال نقص در عوامل ساختاری و عملکردی ایجاد می‌شود اما گاهی اختلال بلع بدون نقص واضحی در اندام ها و عضلات مرتبط با بلع و عملکردشان به وجود می‌‌آید که چنین حالتی را اختلال بلع هیستریک می‌گویند. در افرادی که دچار این نوع از اختلال بلع روانی می‌شوند، استرس غذا خوردن به وفور مشاهده می‌شود. اضطراب غذا خوردن و ترس از قرار گرفتن در موقعیت خوردن و آشامیدن خصوصا در جمع‌های اجتماعی باعث تشدید بیشتر استرس غذا خوردن دراین افراد می‌شود. متاسفانه استرس غذا خوردن چنان می‌تواند پیشرفت کند که در صورت عدم درمان، فرد نتواند حتی یک وعده غذایی کامل دریافت کند و این مشکل علاوه بر مشکلات جسمی مانند استرس و کاهش وزن و از دست دادن آب بدن، مشکلات روانی مانند فوبیای غذا و به دنبال آن مشکلات اجتماعی مانند منزوی شدن به دلیل اضطراب غذا خوردن و ترس از مشکلاتی مانند خفگی ایجاد شود و کیفیت زندگی فرد را به شدت کاهش دهد و که در چنین حالتی می‌تواند زندگی عادی فرد را مختل سازد.

انواع استرس غذا خوردن

با استرس غذا خوردن و اضطراب غذا خوردن ممکن است در حالت های مختلفی روی دهد از جمله:
•    استرس موقع غذا خوردن
•    استرس در خوردن بافت های غذایی خاص مثلا جامدات
•    استرس بعد از غذا خوردن
•    استرس غذا خوردن در موقعیت های خاص
•    استرس غذا خوردن در حضور بعضی افراد

دلیل استرس هنگام غذا خوردن چیست؟

علت استرس هنگام غذا خوردن عمدتا مرتبط با عوامل روانی مانند ترس و اضطراب می‌باشد. تجربه های ناخوشایندی که فرد در حین غذا خوردن تجربه کرده است مانند گیر کردن غذا در گلو و خفگی در طولانی مدت می‌تواند باعث ترس از غذا خوردن یا فوبیای غذا شود. علاوه بر استرس و اضطراب و عوامل روانی مخرب، بیماری های سایکوسوماتیک یعنی بیماری هایی که تظاهرات بالینی آنها به صورت جسمی است اما منشا اصلی آنها مسائل ذهنی و روانی است نیز ممکن است اختلال بلع و اضطراب را موجب شوند.

نشانه های اختلال غذا خوردن به دلیل استرس چه مواردی هستند؟

شاید برای شما هم جالب باشد که بدانید نشانه های اختلال غذا خوردن به دلیل استرس کدام اند. این موارد عبارتند از:
    استرس در خوردن غذا قبل، حین و یا حتی بعد از آن
    اجتناب از خوردن غذا
    ترس از خوردن غذا به دلیل خفگی
    کاهش اشتها
    حرکات اضافه و غیرمعقول در صورت و اندام های مرتبط با بلع (مثلا ممکن است فرد در تلاش برای بلعیدن و فروبردن غذا مدام پلک برند)
    بهم خوردن الگوهای حرکتی جویدن و بلعیدن
    کاهش شدید وزن

آیا فاگوفوبیا و ترس از غذا خوردن علائم دیگری نیز دارد؟

بله. علائم فوبیای بلع شامل موارد زیر نیز می‌شود:
اضطراب خوردن پیش بینی کننده قبل از غذا
خوردن غذا به صورت لقمه‌های بسیار کوچک و نوشیدن آب به صورت جرعه‌های بسیار کوچک و مکرر به دلیل ترس نوشیدن و ترس خوردن
اضطراب و ترس شدید از فکر بلعیدن
حمله‌های پنیک موقع غذا خوردن
بالا رفتن تعداد ضربان قلب و تنفس
عرق کردن
اجتناب از خوردن و آشامیدن در حضور جمع
تغییر رژیم غذایی به حالت کاملا مایع برای غلبه به ترس از قورت دادن در افرادی که ترس خوردن جامدات دارند.
 

عواقب استرس موقع غذا خوردن چیست؟

از جمله مهم ترین عواقبی که استرس هنگام غذا خوردن داشته، می توان به موارد زیر اشاره داشت:

    از دست دادن زیاد وزن
    دهیدراسیون یا کاهش و از دست دادن آب بدن
    احتمال آسپیراسیون و عفونت ریه
    برخی مشکلات جسمی مانند زخم معده به دنبال با استرس غذا خوردن
    کاهش حضور فرد در اجتماع و جمع های خانوادگی و دوستانه
    افسردگی و مشکلات روانی
    کاهش کیفیت زندگی فرد

آیا برای مشکل استرس در حین غذا خوردن راه حلی وجود دارد؟

بله. فوبیای غذا و استرس غذا خوردن به خوبی و با همکاری تیمی قابل درمان است. افرادی که به هر دلیلی از اختلال بلع و اضطراب رنج می‌برند و استرس غذا خوردن زندگی آنها را مختل کرده است با بهره گیری از کمک یک روانشناس و با انجام روان درمانی و در برخی موارد با کمک روانپزشک و دارو درمانی می‌‌توانند مشکل غذا خوردن خود را حل کنند. زمانی که استرس غذا خوردن باعث بهم ریختگی الگوهای حرکتی بلع بیمار شده باشد مراجعه به آسیب شناس گفتار و زبان و بلع که در حیطه ی بلع به صورت تخصصی کار می‌کند، ضرورت دارد. در بسیاری ار موارد درمان استرس غذا خوردن ترکیبی از توانبخشی بلع زیر نظر گفتاردرمان و روان درمانی تحت نظر روانشناس و مشاور است.

سخن آخر

استرس غذا خوردن یکی از اختلالات نادر است که ممکن است کمتر کسی با آن مواجه شود. این اختلال که به آن فاگوفوبیا نیز گفته می‌شود به معنی ترس از خوردن و نوشیدن است. این اختلال می‌تواند به دنبال تجربه‌های ناخوشایندی مثل خفگی در حین غذا خوردن و نوشیدن مایعات بروز کند. اختلال بلع ناشی از اضطراب خوردن می‌تواند بدون نقص ساختاری و عملکردی مشخص در اندام‌ها و عضلات بلع صورت گیرد. درمان استرس غذا خوردن یک کار تیمی و گروهی است که همکاری فعالانه گفتاردرمانی که در زمینه درمان اختلال بلع متخصص است برای اصلاح مشکلات عملکردی ناشی از فوبیای بلع و روان درمانگر جهت کمک به حل مشکلات روانشناختی بیمار را می‌طلبد. ما اینجا در تیم ایران مد اس ال پی تجربه‌های موفقی در درمان اختلال بلع هیستریک و استرس غذا خوردن داشته‌ایم. چنانچه شما یا اطرافیانتان با این مشکل مواجه شده‌اید می‌توانید از خدمات ما بهره ببرید. 

منابع:

https://www.verywellmind.com
Phagophobia: a form of psychogenic dysphagia. A new entity
 

تجربیات درمانگران

نرگس خاکباز

کارشناس ارشد گفتاردرمانی درمانگر تخصصی بلع و گفتار

52

---

سلام بنده خاکباز هستم درمانگر اختلالات بلع.
در این قسمت از مقاله تجربه ای از درمان استرس غذا خوردن در یک بیمار مبتلا به مشکل بلع را به اشتراک می‌گذارم. بیمار خانم ۳۲ ساله‌ای بودند که به دنبال پریدن آب به گلویشان استرس غذا خوردن را تجربه می‌کردند. استرس غذا خوردن در این بیمار به قدری پیشرفت کرده بود که بیمار حتی در قورت دادن آب دهان خود نیز عاجز بود. در معاینه بالینی بیمار متوجه کاهش وزن ۳۵ کیلوگرمی، ضعف شدید عضلات در ناحیه حلق حنجره، ناتوانی در شروع بلع حلقی و حضور سرفه و حالت خفگی در بلع مایعات شدیم. درمان بیمار با تقویت عضلات و تمرین اصلاح حرکت بلع شروع شد و با یک سری از موادی که توسط بیمار به راحتی پذیرفته می‌شد، بیمار را تغذیه کردیم. دریافت سرم‌های روزانه تغذیه با مواد مقوی کمک کرد که شاهد افت وزن بیش از پیش نشویم. پس از ۵ جلسه درمانی بیمار را به روانشناس برای دریافت مشاورات کنترل استرس ارجاع دادیم. طبق گزارش روانشناسی مشکل بیمار به دوران کودکی و اجباران اجبار در تغذیه از راه دهان توسط مادر برمی‌گشت. با ادامه جلسات بلع درمانی و روانشناسی بیمار پس از ۲۰ جلسه قادر به دریافت مواد غذایی سفت و مایعات بدون مشکل بود. جلسات بلع درمانی بیمار به مدت سه ماه برای کنترل و جلوگیری از بازگشت مشکل با بسامد هر دو هفته یکبار تکرار شد و پس از آن بیمار از خدمات گفتار درمانی ترخیص گردید.

مشاهده بیشتر