بیماری آلزایمر چیست و چه پیامدهایی دارد؟

یکی از پیامدهای افزایش سن و سالمندی افزایش بیماری‌های پیشرونده مغز و اعصاب  مانند آلزایمر است. بیماری آلزایمر نوعی اختلال مغزی پیشرونده و مزمن است که با مشکلات شناختی، نقایص حافظه و عدم توانایی مراقبت از خود همراه است و تا کنون هیچ روش پیشگیری یا درمان قطعی برای آن شناخته نشده است. افرادی که به بیماری آلزایمر مبتلا می‌شوند به دلیل مشکلات شناختی، رفتاری و کاهش حافظه در تامین نیازهای روزمره خود با مشکلاتی مواجه می‌شوند و در نتیجه مراقبت از آن‌ها بر عهده سایر افراد خانواده است.

اختلال بلع در آلزایمر به علت نقایص شناختی، فراموشی و کندی حرکات و کاهش قدرت عضلات درگیر در عمل بلع یکی دیگر از پیامدهای منفی و شایع این بیماری است. عمل بلع یک مکانیسم پیچیده است که شامل هماهنگی کنترل عصبی و فعالیت عضلانی است و امکان انتقال ماده غذایی از دهان به معده را فراهم می‌کند. اختلال بلع در آلزایمر به ایجاد هرگونه مشکل یا تاخیر عبور لقمه غذا، آب دهان یا مایعات از دهان بیمار تا معده گفته می‌شود. اختلال بلع در آلزایمر می‌تواند در هر مرحله از بلع بیمار رخ دهد اما مشکلات فاز دهانی بلع شامل جویدن و انتقال غذا به سمت حلق رایج‌تراست. 

تاثیر افزایش سن بر عملکرد بلع افراد چگونه است؟

با توجه به افزایش جمعیت سالمند در سراسر دنیا مسئله تاثیر افزایش سن بر عملکرد بلع افراد مورد توجه ویژه قرار گرفته است. بلع یک فرایند عصبی عضلانی پیچیده است. با افزایش سن به علت کاهش سرعت هدایت عصب و پردازش های عصبی مرکزی گاهی مشکل بلع در سالمندان و تاخیر در فعالیت های حرکتی بلع را مشاهده می‌کنیم. همچنین مطالعات نشان داده است که از دیدگاه آناتومیکی، سیستم های اسکلتی- عضلانی در افراد سالمند کندتر و از قدرت، ثبات، هماهنگی و استقامت کمتری برخوردار هستند. لازم به ذکر است بسیاری از افراد سالخورده سالم، مراحل بلع و پردازش‌های عصبی مشابه با افراد جوان‌تر دارند اما زمان مورد نیاز برای این عملکردها بیش‌تراست. 

نشانه‌های اختلال بلع در آلزایمر را جدی بگیرید!

به طور کلی اختلال بلع بزرگسالان بسته به ماهیت آن نشانه‌های مختلفی دارد. سرفه حین خوردن غذا و مایعات از مشخص‌ترین نشانه‌های اختلال بلع در آلزایمر و به طور کلی اختلال بلع بزرگسالان به شمار می‌رود. در زیر به مهم‌ترین علائم اختلال بلع در آلزایمر اشاره می‌کنیم:
-    سرفه های خشک یا خلط دار
-    نگه داشتن غذا در دهان 
-    تاخیر در قورت دادن غذا
-    باقی ماندن غذا در دهان بعد از قورت دادن
-    مشکل در جویدن مواد غذایی یا طولانی شدن مدت زمان جویدن
-    عفونت ریه به علت آسپیراسیون
-    تعریق زیاد
-    تب بالا بدون علت مشخص
-    ضعف و بیحالی 
-    از دست دادن وزن بدن
-    بلع‌های چندگانه برای یک لقمه غذایی
-    احساس گیر کردن غذا در گلوی بیمار یا درد در ناحیه قفسه سینه
-    بیرون آمدن غذا از دهان هنگام جویدن غذا یا آبریزش دهان نیز می‌تواند نشانه از اختلال بلع در آلزایمر باشد.

مراقبین و اعضای خانواده بیمار باید نسبت به علائم مشکل بلع در سالمندان به ویژه نشانه‌های اختلال بلع آلزایمر آگاه باشند و با مشاهده نشانه‌های پایدار یا مکرر به پزشک و گفتاردرمان متخصص در حیطه درمان اختلال بلع بزرگسالان مراجعه کنند تا وضعیت بلع بیمار ارزیابی شود.

تیم درمانی اختلال بلع بزرگسالان مبتلا به بیماری آلزایمر

اختلال بلع در آلزایمر یک بیماری با علائم مختلف است و ماهیت پیچیده این بیماری نیاز به همکاری متخصصان مختلف دارد تا بیمار بتواند به حداکثر سطح توانمندی خود برسد و کیفیت زندگی بیمار تا حد امکان حفظ شود. اصلی‌ترین اعضای تیم درمانی اختلال بلع در آلزایمر پزشک، آسیب شناس گفتار، زبان و بلع، متخصص تغذیه و پرستار هستند. هر کدام از این اعضا دانش و مهارت منحصر به فرد خود را دارد و هدف نهایی همه آن‌ها رفع اختلال بلع در آلزایمر و ایمن سازی بلع بیمار است. سایر اعضای گروه مانند فیزیوتراپ بر حسب نیاز بیمار و شدت بیماری اضافه می‌شوند. در روند ارزیابی و درمان اختلال بلع در آلزایمر گفتاردرمان نقش کلیدی دارد اما موفقیت درمان بستگی به همکاری اعضای تیم و آگاهی آن‌ها از عملکرد یکدیگر دارد.

روند ارزیابی و درمان دیسفاژی در بیماران آلزایمر چگونه است؟

در صورت مشاهده مکرر نشانه‌های اختلال بلع در آلزایمر، بیمار بایستی در اولین فرصت توسط گفتاردرمان ارزیابی شود. ارزیابی اختلال بلع در آلزایمر با تاریخچه گیری از وضعیت پزشکی بیمار و سابقه مشکل بلع شروع می‌شود و سپس گفتاردرمان با استفاده از روش‌های دستگاهی و غیر دستگاهی مولفه‌های مختلف تاثیر گذار بر بلع بیمار مثل قدرت و دامنه حرکت عضلات درگیر در بلع و کیفیت بلع بیمار را مستقیما ارزیابی می‌کند.

بعد از ارزیابی جامع ماهیت اختلال بلع در آلزایمر،  درمان بیمار بر اساس سطح توانمندی و شدت و نوع مشکل بلع انتخاب می‌شود. در صورتی که درمانگر تشخیص بدهد بلع بیمار ایمن نیست ممکن است روش های تغذیه با لوله مانند NG TUBE یا پگ را پیشنهاد دهد. حضور لوله‌های تغذیه برای بیمار ناخوشایند است اما در شرایط بحرانی برای جلوگیری از خفگی و آسپیراسیون ناشی از اختلال بلع در آلزایمر کمک کننده است. درمان اختلال بلع بزرگسالان معمولا شامل همه تکنیک‌ها و روش‌های دستگاهی و غیردستگاهی موجود در حیطه دیسفاژی می‌باشد. این درمان همه جانبه و با حمایت حداکثری همه اعضای تیم انجام می‌شود. دیسفاژی در بیماران آلزایمر هم از همه جانبه بودن درمان اختلال بلع بزرگسالان تبعیت می‌کند. 

آیا درمان مشکل بلع در سالمندان مبتلا به آلزایمر مقرون به صرفه است؟

برای پاسخ بهتر به این سوال باید ابتدا به اهمیت غذا خوردن و نقش آن در زندگی روزانه بپردازیم. غذا خوردن یکی از بزرگترین لذت‌های زندگی بوده که برای بقا ضروری است. حال آنکه در موارد پیشرفته بیماری آلزایمر، اوقات خورن و آشامیدن از محدود لحظات مفرح فرد در زندگی نیز به شمار می‌رود. اختلال بلع در آلزایمر نه تنها خوردن را دشوار می‌سازد بلکه می‌تواند منجر به طاقت فرسایی آن به جای لذت بردن شود. نکته حائز اهمیت دیگر تاثیر اختلال بلع در آلزایمر بر سلامتی فرد است. اختلال بلع در آلزایمر منجر به موارد زیر می‌شود:
-    مصرف ناکافی مواد غذایی به علت اختلال بلع در آلزایمر منجر به کاهش وزن و مشکلات تغذیه می‌شود.
-    کم آبی بدن
-    آسپیریشن و پنومونی
-    افسردگی ناشی از اختلال بلع در آلزایمر
-    کاهش کیفیت زندگی 
-    افزایش زمان بستری در بیمارستان بسته به شدت اختلال بلع در آلزایمر
-    افزایش هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی 
با توجه به پیامدهای بسیار منفی اختلال بلع در آلزایمر بر ابعاد دیگر سلامتی بیمار و نیز هزینه‌های گزاف درمان و بستری، اختلال بلع در آلزایمر نه تنها بر افزایش سطح کیفیت زندگی بیمار تاثیر می‌گذارد بلکه از نظر اقتصادی کاملا مقرون به صرفه است.

سخن آخر

اختلال بلع در آلزایمر یکی از مهم‌ترین انواع مشکل بلع در سالمندان محسوب می‌شود که برای بیمار و پزشک بسیار چالش برانگیز است.دیسفاژی در بیماران آلزایمر متعاقب کاهش عملکرد شناختی و تحلیل مغز و تغییرات فیزیولوژیک دوران سالمندی رخ می‌دهد. اگرچه اختلال بلع در آلزایمر علائم و نشانه‌های خاص خود را دارد اما در بعضی موارد تشخیص و درمان آن دشوار است. آسیب شناس گفتار، زبان و بلع با همکاری پزشک مسئولیت درمان اختلال بلع در آلزایمر را برعهده دارد. درمان دیسفاژی در بیماران آلزایمر همانند درمان اختلال بلع بزرگسالان تیمی و همه جانبه است. درهمکاران ما در تیم ایران مد اس ال پی با سابقه کاری موفق در حیطه اختلال بلع و آلزایمر آماده کمک به شما عزیزان هستند. برای دریافت مشاوره رایگان برای درمان اختلال بلع در آلزایمر یا رزرو وقت می‌توانید با ما تماس بگیرید. تیم درمانی ایران مد اس ال پی همیشه آماده پاسخگویی به شما عزیزان خواهد بود.