در مورد اختلال بلع و درمان آن با گفتاردرمانی چه می‌دانید؟

اختلال بلع یا دیسفاژی به بروزهر گونه دشواری یا مشکل در قورت دادن و انتقال غذا، مایعات یا حتی بزاق دهان از دهان به معده گفته می‌شود. اختلال بلع بیماری‌ای است که با اختلالات متنوعی مثل سکته، پارکینسون، ام اس و آلزایمر و... همراه می‌شود. مشکلات بلع در سنین مختلف دیده می‌شود اما معمولا افراد بالای 65 سال در معرض خطر بیش‌تری هستند. بسیاری از مطالعات نشان داده‌اند که دیسفاژی یکی از مهم‌ترین چالش‌های جمعیت سالمند محسوب می‌شود و بدون شک با تغییرات مغز و کاهش هماهنگی حرکتی ارتباط  دارد. علائم مرتبط با اختلال بلع طیف وسیعی را شامل می‌شود که نشان دهنده اتیولوژی مختلف برای این اختلال است.

بنابراین ارزیابی و تشخیص اختلال بلع می‌تواند پیچیده و چالش‌برانگیز باشد. پروسه ارزیابی و تشخیص اختلال بلع بر عهده گفتاردرمان متخصص در حیطه درمان اختلالات بلع و پزشک متخصص است.  بعد از ارزیابی جامع مشکل بلع بیمار، گفتاردرمان با مشورت پزشک روش درمانی مناسب را مشخص کرده و روند درمان را به طور کامل به بیمار و خانواده توضیح می‌دهد. درمان اختلالات بلع به طور کلی شامل دارودرمانی، تمرینات توانبخشی و در مواردی جراحی است. لازم به ذکر است بسیاری از بیماران از ترکیبی از این درمان‌ها بهره می‌برند و تمرینات توانبخشی در اکثر مواقع بخش اصلی پروسه درمانی را به خود اختصاص می‌دهند.

اختلال بلع با چه نشانه‌هایی شناخته می‌شود؟

-    مهم‌ترین نشانه اختلال بلع سرفه کردن در هنگام خوردن غذا یا بعد از خوردن غذا است.
-    عفونت ریه
-    احساس درد هنگام قورت دادن یا درد در ناحیه قفسه سینه
-    تغییرات صدا
-    احساس گیر کردن غذا در گلو
-    خس خس سینه و سخت نفس کشیدن
-    تب بالا و تعریق
-    کاهش وزن بدون دلیل مشخص
-    بیرون آمدن غذا از دهان یا آبریزش دهان  
-    نگه داشتن غذا در دهان برای مدت طولانی
-    احساس خفگی حین خوردن غذا

چرا اختلال بلع باید فورا درمان شود؟

انسان به طور متوسط در طول روز بیش از 800 بار عمل بلع را انجام می‌دهد که این عمل حتی موقع خواب نیز به شکل اتوماتیک انجام می‌شود. بنابراین تعجبی ندارد که اختلال بلع منجر به ناتوانی قابل توجه فرد و افت کیفیت زندگی او شود. اختلال بلع نه تنها باعث از بین رفتن لذت خوردن و آشامیدن می‌شود بلکه عوارض بسیار جدی و خطرناکی در بردارد. مشکلات بلعی که به موقع درمان نشوند باعث سوء تغذیه، کم آبی بدن، آسپیریشن، عفونت‌های ریوی و مرگ فرد می‌شوند. بنابراین توجه به نشانه‌های مشکلات بلع و اقدام جهت رفع آن ضروری بوده و می‌تواند از پیامدهای منفی این بیماری و همچنین هزینه‌های سنگین بستری شدن جلوگیری کند.

همه چیز در مورد گفتاردرمانی و اختلال بلع

گفتاردرمانی یکی از زیر شاخه‌های علوم توانبخشی است و علمی است که به ارزیابی و درمان انواع اختلالات گفتار، زبان و بلع می‌پردازد. آسیب شناسان گفتار و زبان در دانشگاه دوره‌های آموزشی  اولیه ارزیابی و درمان اختلال بلع را می‌گذرانند و بعد از فارغ التحصیلی در صورت تمایل به کار در حیطه اختلالات بلع باید در دوره‌های پیشرفته و تخصصی ارزیابی و درمان اختلالات بلع شرکت کرده و به شکل ویژه آموزش ببینند. امروزه در همه جای دنیا درمان‌های توانبخشی برای درمان اختلال بلع (گفتاردرمانی و اختلال بلع) نقش بسیار پررنگ و اساسی دارند. اختلال بلع و درمان آن با گفتاردرمانی به دو دسته روش‌های سنتی و مدرن تقسیم می‌شود. روش‌های درمان مدرن شامل استفاده از دستگاه‌های الکتروتراپی و ابزارهای به روز تخصصی مانند دستگاه وایتال استیم است.

درمان‌های سنتی شامل تمرین درمانی، آموزش پوزیشن‌های مناسب تغذیه، مشخص کردن نوع رژیم و قوام مواد غذایی مصرفی فرد و همچنین آموزش مانورهای حرکتی فعال به بیمار و خانواده است. هدف از این تمرینات تقویت عضلات بلع، اصلاح حرکات، افزایش قدرت ، سرعت و دامنه حرکات عضلات با استفاده از PNF  و همچنین ایجاد هماهنگی بین عضلات و اعصاب برای انتقال صحیح لقمه از دهان به معده و جلوگیری از ورود آن به مسیر تنفسی است.

در بعضی مواقع دیسفاژی بر اثر کاهش آگاهی حسی بیمار و کنترل لقمه غذایی در دهان به وجود میاید. در این موارد گفتاردرمان با ارائه تحریکات حسی مناسب و افزایش اگاهی حسی بیمار به مدیریت آسپیریشن و ایجاد بلع ایمن کمک می‌کند. مانورهای اکتیو متناسب با علت ایجاد مشکل بلع و متناسب با توانایی بیمار توسط گفتاردرمان انتخاب شده و به بیمار و خانواده آموزش داده می‌شود. از مهم‌ترین مانورهای درمان اختلالات بلع می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
مانور شاکر (هدف: تقویت عضلاتی که در باز شدن دریچه فوقانی مری نقش دارند)
مانور ماساکو( هدف: افزایش صعود حنجره حین بلع)
سوپراگلوت (هدف: مناسب برای بیمارانی که ضعف یا فلجی چین های صوتی یا نقایص حسی حنجره دارند)
مانور مندلسون (هدف : بهبود رفلکس بلع)
•    توجه داشته باشید این مانورها باید زیر نظر گفتاردرمان و متناسب با شرایط بیمار انجام شود لذا از انجام آن بدون توصیه درمانگر خودداری کنید *

آیا تقویت عضلات بلع باعث بهبود مشکلات بلع بیمار می‌شود؟

بلع شامل سه مرحله اصلی است. در فاز دهانی که تحت کنترل فرد قرار دارد و ارادی است لقمه آماده شده و به سمت حلق حرکت می‌کند. در طی مرحله حلقی که غیر ارادی است لقمه از حلق وارد مری می‌شود. در فاز مروی لقمه از طریق مری وارد معده می‌شود. هنگامی که این فرایندها دچار نقص شوند غذا به درستی وارد معده نمی‌شود و بسته به مرحله‌ای که دچار اختلال می‌شود درمان متفاوت خواهد بود.

بسیاری از بیماران با نقص‌های نورولوژیکال در فاز دهانی و حلقی بلع از تمرینات بلع درمانی شامل تقویت عضلات بلع و تقویت عضلات گفتاری بهره می‌برند. تمرین تقویت عضلات بلع به شکل تخصصی توسط گفتاردرمان برای بیمار طراحی و اجرا می‌شود و برای هر بیمار منحصر به فرد خواهد بود. در واقع اختلال بلع و درمان آن با گفتاردرمانی طیف گسترده‌ای از تمرینات مستقیم و غیر مستقیم را شامل می‌شود که درمانگر با توجه به نوع، شدت اختلال، سوابق پزشکی و همکاری بیمار پروسه درمانی مناسب فرد را طرح ریزی می‌کند. بنابراین داشتن مهارت و تجربه کاری گفتاردرمان در این حیطه بر انتخاب روش صحیح درمان، نتیجه درمان و کوتاه کردن طول درمان تاثیر مستقیمی دارد.

نتیجه گیری

اختلال بلع و درمان آن با گفتاردرمانی امروزه از اهمیت زیادی در حوزه سلامت برخوردار است. گفتاردرمان نقش طلایی در ارزیابی و درمان اختلالات بلع از نوزادی تا بزرگسالی ایفا می‌کند و به کاهش عوارض ناشی از مشکلات بلع مثل آسپیراسیون کمک چشمگیری می‌نماید. بسیاری از مشکلات بلع تنها با یک دوره درمان توانبخشی به طور کامل بهبود میابند. گفتاردرمانان متخصص در زمینه دیسفاژی با دانش کافی از آناتومی بدن و شناخت انواع اختلالات بلع بهترین روش درمان مشکلات بلع را به بیمار ارائه می‌دهند و در مواردی که درمان بیمار صرفا با تمرینات توانبخشی ممکن نباشد درمانگر با همکاری مستقیم با پزشک متخصص بیمار و دادن مشاورات لازم به پزشک یکی از اعضای اصلی و فعال تیم درمان خواهد بود.

گروه ایران مد اس ال پی با داشتن درمانگران با تجربه و سابقه درمان انواع اختلالات بلع در تمامی گروه های سنی همیشه آماده کمک به شماست. امیدواریم این مطالب برایتان مفید بوده باشد و به شما در حل مشکل بلعتان کمک کند. شما می‌توانید با دنبال کردن صفحات مجازی ما، به سایر مقالات و فیلم های آموزشی ما دسترسی داشته باشید.