دیسفاژی چیست و چه علائمی دارد؟
دیسفاژی یا اختلال بلع، بروز هر گونه مشکل در انتقال مواد غذایی، مایعات یا حتی بزاق از دهان به معده است. دیسفاژی ممکن است در مراحل مختلف چهارگانه بلع (مرحله مقدماتی، دهانی، حلقی و مروی) رخ بدهد که هر کدام علائم بالینی متفاوتی دارد.
مشکل بلع با اختلالات متنوعی مانند مشکلات آناتومیکی، بیماریهای نورولوژیک یا مشکلات فیزیولوژیکی همراه میشود. آسیب به مغز به علت سکته یکی از علتهای رایج دیسفاژی است. بین 30 تا 40 درصد از قربانیان سکته مغزی علائم دیسفاژی شدید را نشان میدهند و حدود 20 درصد به علت عفونت ریه ناشی از آسپیراسیون (ورود مواد غذایی یا مواد دیگر به مسیر تنفسی و ریهها) جان خود را از دست میدهند.
مشکلات وابسته به دیسفاژی کیفیت زندگی بیمار را تحت تاثیر قرار میدهد و عوارضی همچون آسپیراسیون، پنومونی، کم آبی بدن، سوء تغذیه و گاهی مرگ را به دنبال دارد. اختلال بلع اگر درمان نشود به یک چالش جدی و خطرناک برای بیمار تبدیل میشود. بنابراین توجه به نشانههای اولیه دیسفاژی قبل از گسترش اختلال ضرورت دارد. در ادامه مهمترین علائم دیسفاژی را بررسی میکنیم.
علائم دیسفاژی کدام اند؟
- یکی از آشناترین علائم دیسفاژی سرفههای مکرر حین خوردن غذا یا بعد از آن است. اکثر افراد تجربه حداقل یک بار سرفه حین خوردن غذا را دارند، اما بروز سرفههای مکرر مخصوصا در افراد سالخورده یا دارای بیماری زمینهای باید حتما بررسی شود.
- احساس درد حین قورت دادن غذا (بلع دردناک)
- احساس گیر کردن غذا در گلو
- کاهش وزن چشمگیر بدون دلیل مشخص پزشکی
- تب بالا یا تعریق زیاد
- مشکل در جویدن غذا یا صرف مدت زمان طولانی برای جویدن
- باقی ماندن غذا در گونهها بعد از قورت دادن
- قورت دادن بیش از یک بار برای بلع یک لقمه (بیمار نمیتواند با یک بار بلع لقمه جویده شده را وارد حلق کند)
- بیرون آمدن غذا از دهان حین بلع
- آبریزش دهانی بیش از حد
- تغییر کیفیت صدا بلافاصله بعد از خوردن غذا
- نگه داشتن غذا در دهان بدون بلعیدن آن
- خس خس سینه و تنفس کوتاه و صدادار
- عفونت ریهها و ذات الریه مکرر
درمان دیسفاژی توسط آسیب شناس گفتار، زبان و بلع
متخصص گفتار و زبان اولین فرد در تیم درمان دیسفاژی است که با ارزیابی دقیق و طراحی برنامه درمان مناسب به کاهش آسپیریشن و بهبود عملکرد بلع بیمار کمک میکند. عوامل مختلفی در تدوین برنامه درمانی بیماران دیسفاژی توسط گفتاردرمان تاثیرگذار است.
درمان توانبخشی اختلال بلع شامل تغییرات رژیم غذایی، تمرینات بلع درمانی مستقیم و غیر مستقیم و شیوههای دستگاهی و غیردستگاهی است. درمانگر با توجه به وضعیت فیزیولوژیکال، روند بیماری و وضعیت شناختی و حرکتی بیمار تمرینات توانبخشی مناسب را طراحی و اجرا میکند.
آفازی به چه اختلالی گفته میشود و چه نشانههایی دارد؟
آفازی یا زبان پریشی نوعی اختلال ارتباطی اکتسابی است و در اثر آسیب به مناطقی از مغز که دارای قابلیت زبانی هستند به وجود میآید. شایعترین علت اختلال در مناطق کنترل زبان، اختلال در خونرسانی مغز است. زبان پریشی گاهی اوقات به دلایل دیگری چون ضربه مغزی، تومورهای مغزی، عفونتها یا مسمومیتهای شدید شیمیایی رخ میدهد.
زبان پریشی میتواند بر توانایی فرد برای حرف زدن، درک زبان، خواندن و نوشتن تاثیر بگذارد. اختلال آفازی بر حسب مکان آسیب و وسعت ضایعه میتواند شدید یا خفیف بوده و نمای بالینی متفاوتی داشته باشد. به عنوان مثال ممکن است در موارد شدید اختلال آفازی فرد توانایی برقراری ارتباط و درک و بیان زبان را کاملا از دست بدهد در حالی که در موارد خفیف زبان پریشی ممکن است فرد مشکلاتی را در یادآوری برخی اسامی حین مکالمه تجربه کند.
انواع مختلفی از آفازی بر حسب مکان آسیب وجود دارد و با توجه به سن فرد، سلامت عمومی بدن و همچنین توانمندی مغز تجربه هر فرد با زبان پریشی منحصر به فرد خواهد بود. افراد دارای آفازی ممکن است اختلالات دیگری مانند دیسفاژی، آپراکسی و دیزارتری را داشته باشند. گفتاردرمان با آگاهی از تفاوت زبان پریشی و اختلال بلع، وظیفه تشخیص افتراقی آنها را بر عهده دارد. علائم آفازی بر حسب نوع آن متفاوت است و طیف گستردهای از نشانهها را در برمیگیرد. به طور کلی رایجترین علائم آفازی عبارت است از:
- ناتوانی در تکرار کلمات، عبارات و جملات
- وجود تأخیر زیاد یا ناتوانی در درک گفتههای دیگران و اجرای دستورات
- بیانهای کلیشهای
- گفتار کند، با تقلا و تلاش یا توأم با مکث
- دشواری در بازیابی کلمات
- انتخاب واژگان غلط محتوایی یا دستوری و جمله بندی نادرست حین مکالمه
- وجود گفتار روان اما دارای حاشیه پردازی و فاقد کلمات محتوایی و مناسب
- مشکلات حافظه
- مشکلات خواندن و نوشتن
- عدم آگاهی از خطاهای گفتاری و خوداصلاحی
- تکرار یک کلمه یا عبارت در طول روز
پروسه ارزیابی و درمان زبان پریشی بر عهده چه کسی است؟
ارزیابی و درمان بیماران مبتلا به اختلالات ارتباطی اعم از آفازی بر عهده آسیب شناس گفتار و زبان است. اغلب درمانگر ارزیابی بیمار را با گرفتن پیشینه پزشکی شروع میکند. بعد از تاریخچه گیری با ارزیابی بالینی و مصاحبه با بیمار ماهیت آفازی و شدت آن را بررسی کرده و در صورت نیاز از تستهای جامع و استاندارد زبان پریشی استفاده مینماید.
پس از تشخیص دقیق نوع آفازی درمان متناسب با سطح توانمندیهای مریض آغاز میگردد. نتایج ارزیابی مشخص میکند که چه برنامه درمانی بیشتر به بیمار کمک خواهد کرد. بدیهی است که شروع به موقع درمان، همکاری بیمار، تداوم برنامه درمانی و دانش درمانگر در موفقیت روند درمان بسیار تاثیر گذار است.
تفاوت دیسفاژی با آفازی چیست؟
تفاوت زبان پریشی و اختلال بلع و تشخیص افتراقی آنها در انتخاب روش درمان مناسب اهمیت زیادی دارد. این دو اختلال ممکن است علت یکسان و مشترکی داشته باشند اما ماهیت متفاوتی دارند. اختلال بلع، دشواری در عمل بلع یا تأخیر در قورت دادن و انتقال مواد غذایی به سمت مری و معده است. اما آفازی نوعی اختلال زبانی و ارتباطی بوده که بر استفاده فرد از زبان تاثیر میگذارد و بیمار را با چالش ارتباطی مواجه میکند.
همانطور که ملاحظه نمودید نشانههای این دو اختلال متفاوت است و روند درمان هر یک اختصاصی و طبق پروتکلهای مختلف صورت میگیرد. اما ارزیابی و درمان هر دو بر عهده گفتار درمان است. ارائه درمان به موقع در اختلال بلع و آفازی از اهمیت بالایی برخوردار است چرا که کیفیت زندگی بیمار را ارتقا میدهد و پیامدهای منفی این اختلالات را به حداقل میرساند.
سخن آخر
تفاوت دیسفاژی با آفازی محسوس بوده و شناسایی آن بر عهده گفتاردرمان متبحر است. روشهای ارزیابی و تشخیص این دو اختلال پروسههای متفاوتی دارد و درمانگر باید بر وجه تمایز آفازی و دیسفاژی مسلط باشد. احتمال هم رویدادی اختلال بلع و آفازی زیاد است بنابراین درمانگر باید با دید همه جانبه بیمار را ارزیابی کند تا در کوتاهترین زمان ممکن به بهترین خروجی برسد.
اهداف درمانی گفتاردرمان در درمان اختلال بلع معمولا توانمند ساختن بیمار برای تغذیه دهانی ایمن و کاهش ریسک آسپیره خواهد بود. در حالی که در بیماران با اختلال آفازی هدف درمان بهبود و اصلاح مهارتهای ارتباطی و زبانی بیمار است. همکاران ما در تیم ایران مد اس ال پی با داشتن تجربه درمان هزاران بیمار و تسلط بر اختلالات بلع و زبان پریشی آماده خدمات رسانی به شما هستند. اگر مایلید در مورد تیم ایران مد اس ال پی بیشتر بدانید میتوانید صفحات مجازی ما را در اینستاگرام دنبال کنید.
|
اشتراک گذاری:
