چگونگی تاثیر تنفس بر توانش بلع انسان

عمل بلعیدن یک فرآیند پیچیده است که در طی آن بیش از 6 عصب و 26 عضله در هماهنگی با یکدیگر انتقال غذا از دهان به معده را شکل می دهند. در این فرآیند عضلات بلع شامل عضلات دهان، حلق و حنجره و عضلات تنفس نقش دارند، اختلال در عملکرد و یا ساختار هر کدام از این عضلات می تواند در غذا خوردن افراد مشکل ایجاد کند. علاوه بر این اختلال در هماهنگی تنفس و بلع نیز می تواند در بلعیدن اختلال ایجاد کند. دیسفاژی یا اختلال بلع به مشکل یا عدم توانایی در خوردن و آشامیدن گفته می شود. اختلال بلع به دلایل مختلفی ممکن است ایجاد شود از جمله بیماری های نورولوژیک مانند پارکینسون، آلزایمر؛ ام اس، سکته های مغزی،ضربه های مغزی، جراحی های ناحیه سر و گردن، بیماری های عفونی مانند مننژیت، پنومونی یا عفونت ریه و مشکلات تنفسی مانند عدم کنترل تنفس، سرطان های ناحیه سر و گردن و همچنین سالمندی از دلایل بروز اختلال بلع هستند.

چگونه تنفس با بلع مرتبط می شود؟

همانطور که توضیح داده شد بلعیدن یک عمل پیچیده است که نیاز به هماهنگی تنفس و بلع دارد. وقتی که چیزی می خوریم یا می آشامیم در لحظه بلعیدن تنفس برای لحظه ای قطع می شود در واقع در این لحظه مسیر هوایی بسته می شود تا از ورود غذا به ریه و مسیر هوایی جلوگیری شود. چرخه‌ی هماهنگی تنفس و بلع به این صورت است که؛ قبل از فرو دادن یا بلعیدن لقمه عمل دم انجام می شود سپس لقمه قورت داده می شود و در این لحظه برای مدت کوتاهی بین یک تا یک و نیم ثانیه تنفس قطع می شود تا مسیر هوایی بسته شود و از ورود مواد به داخل ریه جلوگیری شود و در ادامه عمل بازدم به مقدار کمی ادامه می یابد و سپس عمل دم و فرو دادن هوا به ریه ها انجام می شود و این چرخه در طی غذا خوردن تکرار می شود.

اهمیت هماهنگی تنفس و بلع در چیست؟

تا اینجا متوجه شدیم که در صورت عدم هماهنگی تنفس و بلع خطر ورود مواد غذایی به داخل ریه به وجود می آید. نشت مواد غذایی به داخل ریه که آسپیراسیون گفته می شود خطرات جدی مانند عفونت ریه و کاهش سطح هوشیاری ایجاد می کند از این رو تقویت عضلات تنفس و بلع در بیمارانی که در هماهنگی تنفس و بلع مشکل دارند اهمیت بسزایی دارد.

نقش تارهای صوتی در هماهنگی تنفس و بلع چیست؟

برای محافظت از مسیر هوایی حین بلع ساز و کارهایی وجود دارد که یکی از آنها مربوط به بسته شدن تارهای صوتی است. وقتی که ما غذا می خوریم حنجره به سمت بالا کشیده می شود، ساختاری به نام اپیگلوت ورودی نای را می بندد و تارهای صوتی با نزدیک شدن به یکدیگر از دستگاه تنفسی به صورت کامل محافظت می کنند. در برخی از موارد که حرکات و عملکرد تارهای صوتی آسیب می بیند؛ مانند فلج تارهای صوتی، امکان نشت مواد غذایی و خطر آسپیراسیون وجود دارد به همین جهت تقویت تارهای صوتی در افرادی که مشکل بلع آنها به دلیل اختلال در عملکرد تارهای صوتی است ضرورت دارد.

چه علائمی نشان دهنده ی اختلال بلع ناشی از عدم هماهنگی تنفس و بلع است؟

    کاهش اشتها
    سختی در جویدن غذا به خصوص بافت های سفت
    تنفس هایی که در حین جویدن به صورت قابل ملاحظه کوتاه می شوند.
    طولانی شدن مدت زمان غذا خوردن
    صدای مرطوب گونه و خس حس حین یا بعد از غذا خوردن
    تنفس های کوتاه بعد از غذا خوردن
    حس گیر کردن غذا در گلو
    سرفه حین و بعد از بلعیدن
    حس سیری کامل بعد از خوردن مقدار کمی غذا
    خسته شدن بعد از خوردن غذا
    تجربه رفلاکس
    سختی در خوردن داروها
    عفونت ریه

چگونه تکنیک تنفسی برای بیماران اختلال بلع به درمان آنها کمک می کند؟

با در نظر گرفتن اهمیت هماهنگی تنفس و بلع و همچنین وابستگی بلع ایمن به سیستم تنفسی سالم با عملکرد نرمال، اهمیت تقویت عضلات تنفس و بلع و همچنین تقویت تارهای صوتی به عنوان یکی از اجزای مهم در حفاظت از مسیر هوایی محرز خواهد شد. همچنین تکنیک تنفسی برایی بیماران اختلال بلع جهت سهولت و تسریع در روند درمان آنها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. استفاده از تکنیک تنفسی برای بیماران اختلال بلع علاوه بر بهبود شرایط تنفسی آنها به تقویت عضلات تنفس و بلع و در نهایت به بهبود اختلال بلع کمک خواهد کرد. تکنیک تنفسی برای بیماران اختلال بلع شامل موارد زیر می باشد:
    تمرینات ریلکسیشن عضلات تنفسی
    تمرینات افزایش میزان حجم هوای تنفسی
    تمرین در جهت افزایش توانایی در انجام دم و بازدم های عمیق
    استفاده از اسپیرومتری تشویقی
    تقویت عضلات تنفسی بازدمی
    کاهش تدریجی استفاده از ماسک یا نازال اکسیژن در افرادی که وابستگی به اکسیژن دارند.
    تمرینات افزایش مدت زمان آوا سازی
    کمک گرفتن از فیزیوتراپ تنفس خصوصا در افرادی که عفونت تنفسی دارند.

تمریناتی که به تقویت عضلات تنفس و بلع کمک می کنند، باید طبق نظر درمانگر بلع انجام شود. درمانگر بلع آسیب شناس گفتار و زبان و بلع یا همان گفتاردرمانی است که در حیطه ی بلع آموزش دیده و با تجربه است. درمانگر بلع با توجه به شرایط و نیاز بیمار ممکن است یک و یا مجموعه ای از تمرینات تقویت عضلات تنفس و بلع را برای بیمار در نظر بگیرد. تمرینات تقویت عضلات تنفس و بلع ممکن است شامل اصلاح الگوهای تنفسی و یا تمرینات و مانورهایی که مستقیما عضلات بلع و تنفس را درگیر میکنند، باشد. مثل تمرینات مندلسون و همچنین تمریناتی که به تقویت تارهای صوتی کمک می کنند. در مواردی که آسیب به تارهای صوتی باعث بروز اختلال بلع شده است ممکن است مداخلات مستقیم درمانگر برای تقویت تارهای صوتی لازم باشد.

توصیه هایی که در کنار تکنیک تنفسی برای بیماران اختلال بلع به درمان آنها کمک می کند:
•    اگر فرد به کانال نازال اکسیژن یا ماسک اکسیژن نیاز دارد در حین غذا خوردن استفاده شود.
•    محیط تغذیه بیمار آرام و فاقد عوامل استرس زا و حواس پرت کننده باشد.
•    قبل از وعده های غذایی فرد کاملا استراحت کرده باشد.
•    بهداشت دهان رعایت شود. محیط دهان باید تمیز و مرطوب باشد.
•    در صورتی که بیمار دندان مصنوعی دارد در حین غذا خوردن استفاده شود.
•    بیمار در حالت نشسته تغذیه شود. در صورتی که بیمار در تخت قرار دارد از بالش و متکا برای قرار دادن فرد در پوزیشن مناسب استفاده شود.
•    در غذا دادن به بیماری که در هماهنگی تنفس و بلع مشکل دارد عجله نکنید. لقمه ها را آرام و یکی یکی به بیمار دهید.
•    از دادن لقمه های خیلی بزرگ یا پر کردن بیش از حد قاشق غذا اجتناب کنید.
•    مایعات را جرعه جرعه به بیمار دهید.
•    اگر یک وعده کامل خوردن برای بیمار سخت است یا انرژی زیادی از بیمار می برد از مواد پر کالری استفاده کنید.
•    از وسایلی با اندازه و حجم مناسب استفاده کنید.
•    نوع بافت غذایی بیمار را با مشورت با درمانگر بلع انتخاب کنید.

نتیجه گیری

تکنیک تنفسی برای بیماران اختلال بلع برای بهبودی از اختلال بلع ناشی از عدم هماهنگی تنفس و بلع از اهمیت ویژه ای برخوردار است. انتخاب و انجام این تکنیک های تنفسی لازم است تحت نظر گفتاردرمانگری که در حوزه بلع متخصص است انجام شود. چنانچه بیمار به تمرینات تقویت عضلات تنفس و بلع نیاز داشته باشد درمانگر آموزش های لازم جهت انجام آنها را به بیمار و همراهان بیمار خواهد داد و چنانچه بیمار به دلایلی مانند آسیب به تارهای صوتی نیاز به مداخله مستقیم توسط درمانگر جهت تقویت تارهای صوتی داشته باشد درمانگر درمان های مربوطه را انجام خواهد داد. تیم ایران مد اس ال پی کادری مجرب از گفتاردرمانانی است که در حیطه ی بلع مهارت و دانش کافی را دارند و تا درمان کامل اختلال بلع در کنار شما خواهند ماند.

سوالات متداول

آیا بیماری که دچار اختلال تنفس باشد را می توان از راه دهان تغذیه کرد؟

بستگی به شرایط بیمار دارد. در صورتی که بیمار توانایی تنفسی مناسبی نداشته باشد، لازم است تغذیه از راه دهان برای مدتی به تعویق افتد. تغذیه از راه دهان بایستی در شرایط نرمال تنفسی باشد. در صورتی که برای بیماری در این شرایط تغذیه از راه دهان برقرار باشد، ریسک نشت به سمت ریه و آسپیراسیون وجود دارد.

دستگاهی برای تقویت عضلات تنفسی وجود دارد؟

تقویت عضلات تنفسی به استفاده از دستگاه‌های نظیر EMST و VAN مقدور است. این ابزار‌ها در مجموعه درمانی ایران مد اس ال پی در دسترس هستند.