یک بلع سالم چه مشخصههایی دارد؟
بلع یک فرایند پیچیده است که نیازمند عملکرد عضلات مختلف به صورت هماهنگ با یکدیگر است. وقتی که شما چیزی را قورت میدهید:
زبان شما غذا و مایعات را به پشت دهان و حلق هل میدهد.
وقتی غذا وارد حلق میشود یک جسم سرپوش مانند به نام اپی گلوت از نای محافظت میکند و از ورود غذا به ان جلوگیری کرده و غذا وارد مری می شود.
بعد از ورود غذا به مری، عضلات مری با منقبض شدن غذا را به سمت معده میرانند.
یک حلقه از عضلات در انتهای مری باز میشود تا غذا به درون معده تخلیه شود.
اختلال در یک یا چند مرحله از این فرایند میتواند اختلال بلع یا دیسفاژی را ایجاد کند. علائم اختلال بلع با توجه به اینکه کدام مرحله درگیر شده است، میتواند متفاوت باشد.
آیا در مورد علائم اختلال بلع اطلاعاتی دارید؟
گیر کردن غذا: احساس سختی در قورت دادن لقمهی غذایی معمولا به صورت گیر کردن غذا در گلو و یا گیر کردن غذا سر معده توصیف میشود.
آدینوفاژیا: احساس درد در حین بلعیدن
سرفه: سرفه حین و یا بعد از بلعیدن غذا و مایعات که اصطلاحا در عامیانه به صورت پریدن غذا در گلو توصیف میشود.
خفگی: احساس خفگی در حین غذا خوردن به علت پریدن غذا در نای و وارد شدن مواد غذایی به دستگاه تنفسی
برگشت غذا: برگشت غذا میتواند از سطح معده و مری به سمت بالا (دهان) اتفاق بیافتد که به آن رفلاکس گفته میشود. همچنین برگشت غذا میتواند به صورت بالا آوردن غذا از بینی نیز اتفاق بیافتد.
علت رفتن غذا در بینی بیمار چیست؟
همان گونه که توضیح داده شد یکی از حفرههایی که در طی عمل بلعیدن باید بسته شود حفره بینی است. چنانچه در طی این فرایند فضای نازوفارنکس یا فضای بینی _ حلقی بسته نشود برگشت غذا از بینی یا آمدن غذا و مایعات از دماغ هنگام بلع مشاهده میشود. نقصهای ساختاری یا عملکردی میتواند علت رفتن غذا در بینی باشد. در برخی افراد به دنبال نقایص ساختاری مانند وجود شکاف لب و کام در نوزادان، بالا آوردن غذا از بینی در هنگام شیر خوردن ممکن است مشاهده شود.
علاوه بر این علت رفتن غذا در بینی میتواند نقصهای فیزیولوژیک یا عملکردی باشد. عضله نرمکام که در خلف سقف دهان قرار دارد، با حرکت به سمت بالا و عقب خود و چسبیدن به دیواره پشتی حلق منجر به مسدود سازی حفره بینی در حین بلع و گفتار میشود. در صورت عدم عملکرد صحیح آن ما شاهد بالا آوردن غذا از بینی و گفتار توی دماغی خواهیم بود. به عبارت دیگر ضعف عضله نرمکام که نقش مهمی در بسته شدن فضای بینی حلقی دارد و یا نقص در اعصابی که این عضله را عصب دهی میکند، میتواند باعث آمدن غذا و مایعات از دماغ هنگام بلع شود. از این رو علت رفتن غذا در بینی باید با معاینه و تشخیص متخصص مربوطه تعیین شود.
در برخی از بیماران علت رفتن غذا در بینی حضور لوله ان جی است. لوله ان جی پس از عبور از سوراخ بینی و در حفره خلفی از نازوفارینکس یا حلق بینی رد میشود. بنابراین حضور حتی موقت لوله ان جی میتواند یکی از موارد علت رفتن غذا در بینی بیمار باشد.
دسته علت | شرح سازوکار | نشانهها | نمونهها | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|---|---|
نقص عملکردی | ضعف عضله نرمکام یا اختلال در عصبدهی آن که مانع بسته شدن کامل فضای بینی–حلق میشود. | برگشت غذا/مایع از بینی، گفتار تویدماغی | هر سنی | معاینه و ارزیابی تخصصی |
نقص ساختاری | وجود شکاف لب و کام یا اختلالات آناتومیک که مانع بسته شدن مسیر بینی–حلق میشود. | آمدن شیر/مایعات از بینی | نوزادان با شکاف لب و کام | ارجاع به متخصص گوشحلقوبینی |
عوامل وابسته به ابزار | وجود لوله NG (نازوگاستریک) که مسیر بینی–حلق را تحت تأثیر قرار میدهد. | برگشت غذا یا مایعات هنگام بلع | بیمارانی با لوله NG | بررسی جایگذاری لوله توسط تیم درمان |
آیا بیرون آمدن مواد از حفره بینی مختص بافت خاصی از مواد غذایی است؟
برای ارائه پاسخ صحیح به این سوال بایستی در مورد شدت نقص ساختاری و یا عملکردی عضله نرمکام و علت رفتن غذا در بینی اطلاع داشته باشیم. بسته به شدت درگیری نرمکام آب و مواد غذایی هر دو میتوانند به حفره بینی بیمار نفوذ کنند اما در مایعات رقیق به علت خاصیت نفوذ کنندگی بالا و همچنین سیال بودن آن، راحتتر به حفره بینی بیمار نفوذ میکند. مواد غذایی جامد و نیمه جامد در مشکلات ساختاری و عملکردی متوسط و متوسط رو به شدید موارد شدید مشکلات نرمکام به سمت حفره بینی نشت مییابند.
پس از آمدن غذا و مایعات از دماغ هنگام بلع چه باید کرد؟
بسته به علت رفتن غذا در بینی اقدامات متنوعی را برای بیمار میتوان انجام داد. ابتدا غذا و آب دادن را متوقف کرده و ادامه دادن تغذیه دهانی اجتناب باید کرد. سپس از بیمار میخواهیم حالتی شبیه سجده به خود گرفته و در همین حالت سرفه کرده و گلوی خورد را پاک کند. سپس از بیمار میخواهیم که با مکیدن هوا با دهان بسته آب و مواد غذایی گیر کرده در حفره حلق و بینی را خارج کرده و یا قورت دهد. سپس از بیمار میخواهیم ابتدا سرفه کرده و سپس آب دهان خود را قورت دهد. در برخی از بیماران که به طور متعدد شاهد بالا آوردن غذا از بینی هستیم، ممکن است تغییرات دائمی در پوزیشن تغذیه و یا استفاده از برخی پروتزها به بیمار توصیه شود.
علت پریدن غذا در نای چیست؟
ورود و پریدن غذا در نای که آسپیراسیون نامیده میشود، به علت عدم محافظت مسیر هوایی اتفاق میافتد. در واقع علت پریدن غذا در نای میتواند بخاطر بدساخت بودن اپی گلوت که سر نای را میپوشاند یا عدم صعود کامل حنجره به بالا برای محافظت راه هوایی اتفاق بیفتد. بد عملکردی این ساختارها ممکن است به علت نقص در اعصابی که این عضلات را عصب دهی میکنند یا ضعف در عضلات بالا برنده حنجره (عضلههای سوپرا هایوئید) است. همچنین فلجی تارهای صوتی نیز میتواند علت پریدن غذا در نای باشد زیرا بسته شدن کامل تارهای صوتی حین بلع یکی دیگر از فاکتوهای محافظتی راه هوایی محسوب میشود.
علت پایین نرفتن غذا از گلو چیست؟
پایین نرفتن غذا از گلو معمولا به صورت احساس سختی در قورت دادن لقمه غذایی و گیر کردن غذا تظاهر پیدا می کند. علت پایین نرفتن غذا از گلو مشکلاتی مانند ضعف عضلانی، کاهش انقباضات حلقی، عدم باز شدن دریچه فوقانی مری، وجود التهاب منتشر در مسیر عبور غذا، عدم هماهنگی بلع و تنفس بیمار، تاخیر و یا عدم فعال شدن رفلکس بلع بیمار است. به علت پایین نرفتن غذا از گلو و چسبیدن آن به قسمت میانی و انتهایی حلق بیمار، بیمار حالت تنش تنفسی و احساس خفگی خواهد داشت. این مشکل اورژانس پزشکی تلقی شده و بیمار مبتلا به علت پایین نرفتن غذا از گلو بایستی منع از تغذیه دهانی شود.
درمان پریدن غذا در بینی بیمار چگونه است؟
تکنیکهای قابل اعمال برای درمان پریدن غذا در بینی بیمار بسیار محدود هستند. برای درمان پریدن غذا در بینی بیمار بایستی علت زمینهای را مشخص کرد. پس از مشخص شدن علت رفتن غذا در بینی و شدت آن، درمان با تقویت عضلات مکنده، تقویت عضله نرمکام، تعبیه پروتز و .... پیگیری میشود. با توجه به منحصر بودن مشکل هر فرد، برای دریافت برنامه درمان پریدن غذا در بینی مناسب مشکل خود بهتر است با یک گفتاردرمانگر متخصص در درمان اختلال بلع و متخصص گو و حلق و بینی مشورت نمایید.
نتیجهگیری
علت رفتن غذا در بینی بیمار تنوعی از مشکلات ساختاری و عملکردی بلع است. در برخی از بیماران مشکلات ساختاری نظیر سوراخ بودن و شکاف نرمکام و سقف دهان بیمار مهمترین علت آمدن غذا و مایعات از دماغ هنگام بلع است. به علت رفتن غذا در بینی بیمار احساس ناخوشایندی در حین تغذیه دهانی داشته و کیفیت زندگی او کاهش مییابد. بالا آوردن غذا از بینی از مهمترین علل عفونت سینوسها در برخی از بیماران مبتلا به اختلال بلع است. برای درمان پریدن غذا در بینی بیمار، بایستی در مورد علت زمینه ساز مشکل اطلاعات کافی داشته باشیم. درمان تقویت عضلات و تعبیه پروتزها در بسیاری از بیماران علامت اولیه بیمار را کنترل و یا حذف میکند. ممنون که تا انتهای این مقاله همراه ما بودید. برای کسب اطلاعات بیشتر به سایر مقالات لینک شده هم سر بزنید.
سوالات متداول
علت اصلی این مشکل بستهنشدن کامل فضای بینی–حلق (نازوفارنکس) است. این حالت میتواند به دلیل نقص ساختاری مانند شکاف لب و کام، ضعف عضله نرمکام یا وجود لوله NG در بینی ایجاد شود.
بله. مایعات رقیق به علت سیال بودن راحتتر وارد بینی میشوند، اما در موارد شدیدِ مشکلات نرمکام، غذاهای جامد و نیمهجامد هم ممکن است به بینی راه پیدا کنند.
سرفه ناگهانی، احساس خفگی، خسخس سینه و حتی تغییر رنگ پوست (کبود شدن) میتواند نشانه ورود غذا به نای یا ریهها باشد
به دلیل اختلال در عملکرد عضلات نرمکام یا مشکلات ساختاری سقف دهان، مسیر بینی بهطور کامل بسته نمیشود و بخشی از غذا یا مایعات به سمت بینی بازمیگردد.
|
اشتراک گذاری:
