زخم معده و اختلال بلع | همرویدادی دو مشکل مرتبط به عملکرد تغذیه

زخم معده چیست و چرا ایجاد می‌شود؟

زخم معده یک زخم یا پارگی بافتی در لایه ضخیم مجرای گوارشی معده است. این زخم توسط اسید معده ایجاد شده و ممکن است منجر به ایجاد مشکل هضم غذا شود. زخم معده معمولا به علت عفونت باکتریایی، ترشح بیش از حد اسید معده (نادر) و یا استفاده از یک سری از داروها نظیر داروهای ضد درد ایجاد می‌شود. افراد مبتلا به زخم معده، معمولا درد ناحیه شکم که اغلب با خوردن و نوشیدن آرام می‌شود، ناراحتی‌های گوارشی، مشکل هضم غذا، نفخ، سوزش معده، احساس سوزش در ناحیه قفسه سینه، کم اشتهایی، سیری زودهنگام، رفلاکس معده به مری، حالت تهوع و ... را تجربه می‌کنند. 
تشخیص زخم معده به نوع علائم گزارش شده و شدت زخم بستگی دارد. در این بیماری تاریخچه پزشکی و داروهای مصرفی بررسی شده و حتی پزشک معالج برای بررسی عفونت آزمایش خون و مدفوع را درخواست می‌نماید. این مشکل شایع تشخیصی ساده داشته و با آندوسکوپی معده به راحتی قابل شناسایی است.  در انجام آندوسکوپی معده ممکن است در صورت لزوم از بافت غیر طبیعی معده نمونه برداری شده و برای آزمایشگاه پاتولوژی ارسال گردد. درمان آن به راحتی توسط دارو و تغییر در شیوه‌ی زندگی بیشتر افراد قابل انجام است. این درحالی است که درمان زخم معده شدید نیازمند انجام جراحی است.

اختلال بلع در ناراحتی‌های گوارشی چگونه است؟

مشکل هضم غذا، رفلاکس معده به مری، کاهش اشتها و احساس سیری کاذب و حالت تهوع در ناراحتی‌های گوارش منجر به افت عملکرد بلع و تاثیر منفی بر انتقال مواد غذایی علی الخصوص در بیماران سالمند می‌شود. زخم معده و اختلال بلع به نحوی همبسته‌های منفی همدیگر هستند. اختلال بلع در صورت اجتناب از غذا و تغذیه ناکافی تشدید شده به نحوی که بر عملکرد گوارشی فرد هم تاثیر معکوس گذاشته و در یک چرخه معیوب مجددا علائم اختلال بلع شدت بیشتری می‌گیرند.
تصور بفرمایید که فردی که احساس گیر کردن غذا در ناحیه بالای مری و در سطح قفسه سینه خود را دارد، مشکل خود را به صورت سوزش در ناحیه قفسه سینه عنوان می‌کند. پزشک معالج بیمار با شنیدن این گزارش ممکن است درخواست آندوسکوپی معده کند. یا حتی با گفتاردرمانگر برای انجام بلع باریم تماس می‌گیرد. ممکن است بررسی های فلئوروسکوپی بلع در ناحیه گردن همه موارد را بدون مشکل گزارش کند اما بیمار مرتبا از احساس گیر کردن غذا، حالت بالا آوردن و تهوع را تجربه می‌نماید. انجام کامل فلئوروسکوپی در سطح مری و نقطه اتصال آن به معده ممکن است مشکلاتی نظیر رفلاکس معده به مری، بالا آمدن غذا، گیر و انباشته شدن غذا در مری را مشاهده کند. حتی در مواردی در اثر وجود التهاب در دریچه حد فاصل مری و معده تنگی وجود داشته که منجر به گیر ماده غذایی در سطح مری می‌شود.

بررسی ارتباط زخم معده و اختلال بلع غذا ! آیا ارتباطی وجود دارد؟

زخم معده و اختلال بلع ممکن است دو تا مشکل کاملا مجزا به نظر برسند اما در واقع اینطور نیست. این دو مشکل به طور مشترک به کل عملکرد گوارشی و تغذیه بیمار مرتبط بوده و حضور همزمان زخم معده و اختلال بلع در کنار همدیگر ممکن است بیمار را درشرایط اورژانس پزشکی قرار دهد.
ارتباط زخم معده و اختلال بلع وقتی از زاویه تاثیر زخم معده بر عملکرد بلع مورد بررسی قرار می‌گیرد، تاثیرمنفی عملکرد مختل گوارشی در بروز علائم اختلال بلع را برای ما مشخص خواهد کرد. رفلاکس معده به مری، مشکل هضم غذا، حالت تهوع و بازگشت غذا، اجتناب از غذاها از مهمترین عوامل ایجاد کننده مشکلات بلع در این افراد خواهد بود. در رفلاکس معده به مری بازگشت محتویات اسیدی معده به مری و در نهایت به حلق بیمار باعث آسیب مخاط در ناحیه انتهای حلق شده و مشکلات حسی و حرکتی متعددی در این ناحیه ایجاد می‌کند. در زخم معده و اختلال بلع ناشی از آن التهاب سطح دریچه فوقانی مری را به طور ثانویه شاهد خواهیم بود. انقباضات حلقی و منقبض شدن حلق در زخم معده و اختلال بلع ناشی از آن موثر نبوده و مواد غذایی و آب و بزاق به دلیل وجود تنگی در ورودی مری گیر خواهند کرد. همچنین به دلیل آسیب به گیرنده‌های حسی در ناحیه پایین حلق در زخم معده و اختلال بلع ناشی از آن، بیمار متوجه حضور ماده غذایی باقی مانده  و بزاق انباشته شده در حلق نبوده و در معرض آسپیراسیون و خفگی قرار خواهد گرفت.
در زخم معده و اختلال بلع ناشی از آن مشکل هضم غذا و گیر کردن غذا در سطح مری منجر به اجتناب از غذا خوردن خصوصا در جمعیت سالمند می‌شود. اجتناب از غذا خوردن و عدم تکرار متعدد بلع به مرور زمان علاوه بر ایجاد مشکلاتی نظیر سوء تغذیه و کاهش آب بدن، به آتروفی و کوچک‌تر شدن عضلات بلع و کاهش عملکرد موثر انتقال مواد غذایی از حفره دهان به حلق و از حلق به معده بیمار خواهد شد. بنابراین در زخم معده و اختلال بلع ناشی از آن، ناخوشایندی مشکلات تغذیه‌ای موجود منجر به اجتناب از تغذیه دهانی و ضعیف‌تر شدن بلع بیمار خواهد شد.
در روند معکوس زخم معده و اختلال بلع می‌تواند با عاملیت اختلال بلع رخ دهد. یعنی بیمار به دلیل مشکلات تغذیه‌ای که برایش ایجاد شده از خوردن خوراکی‌های خاصی اجتناب می‌کند. تغییر رژیم غذایی منجر به حذف طیف غذایی خاصی از سفره غذایی بیمار شده و با ایجاد تغییر در میکرو ارگانیسم‌های موجود در سیستم گوارشی بیمار منجر به ایجاد مشکلاتی نظیر زخم معده شود. همچنین در برخی موارد عدم مصرف داروهای خوراکی زخم معده می‌تواند منجر به بروز زخم معده و اختلال بلع به طور همزمان شود.
برای جمع بندی اگرچه مشکل  زخم معده و اختلال بلع غذا به طرق مختلفی می‌توانند عامل ایجاد کننده همدیگر باشند، اما به طور بالقوه امکان حضور زخم معده و اختلال بلع در برخی بیماری‌ها به طور همزمان وجود دارد.

 به عبارت دیگر زخم معده و اختلال بلع ممکن است با ایجاد مشکلات عملکردی، محرک شکل گیری همدیگر در بیماران مختلف باشند. اما بیمارانی هم وجود دارند که بیمای زمینه شان منجر به بروز همزمان زخم معده و اختلال بلع می‌شود. بنابراین بررسی دقیق تاریخچه پزشکی بیمار و تعیین عامل ایجاد کننده مشکل در تعیین درمان موثر بسیار ضروری خواهد بود.

درمان زخم معده و اختلال بلع به وسیله مصرف مواد  سالم

در گذشته باور غلطی وجود داشت که رژیم غذایی می‌تواند به زخم معده منجر شود. همچنین غذاهایی که شما میخورید نمی‌تواند منجر به زخم معده شود. حتی غذایی وجود ندارد که با خوردن آن زخم معده درمان شود. اما رژیم غذایی که شامل میوه، سبزیجات و فیبر باشد به طور کلی برای این بیماری مناسب‌تر است. مصرف برخی از مواد غذایی شامل بروکلی، گل کلم، کلم، اسفناج، ماست پروبیوتیک، سیب، بلوبری، تمشک، شاتوت و روغن زیتون به کاهش عفونت باکتریایی معده و تقویت باکتری‌های مفید معده کمک خواهد کرد.

درمان مشکل زخم معده و اختلال بلع غذا با چه کسی است؟

در ابتدا لازم به یادآوری است که درمان زخم معده و اختلال بلع غذا یک درمان تیمی و با بهره‌گیری از دانش متخصصان مختلفی اتفاق خواهد افتاد. در درمان زخم معده و اختلال بلع متخصصانی نظیر گفتاردرمانگر متخصص در زمینه درمان اختلال بلع، پزشک متخصص گوارش، متخصص رادیولوژی، متخصص تغذیه و پرستار مشارکت خواهند داشت. نقش گفتاردرمانگر در درمان زخم معده و اختلال بلع بسیار کلیدی است. درمانگر بلع با تقویت عضلات بلع، آموزش مانورهای محافظتی، پوزیشن دهی مناسب بیمار و تغییر در رژیم غذایی بیمار به درمان زخم معده و اختلال بلع غذا کمک خواهد کرد. اما مهمترین نقش متخصص گوارش در زخم معده و اختلال بلع، درمان موثر مشکلات محوری موجود در سطح مری و معده خواهد بود. اگرچه گفتاردرمانگر در درمان اختلال بلع در سطح حلقی و دهانی مهمترین فرد تیم درمانی است اما درمان موثر مشکلات سطح مری و معده بیمار در زخم معده و اختلال بلع بیمار بر عهده پزشک متخصص گوارش است. درمان‌های دارویی و جراحی انجام شده در زخم معده و اختلال بلع ناشی از آن تاثیرات شگفت انگیزی در احیای عملکرد بیمار خواهد داشت.

سخن آخر

زخم معده و اختلال بلع علاوه بر ایجاد مشکلات عملکردی و تغذیه‌ای برای بیمار، منجر به افت کیفیت زندگی بیمار شده و می‌تواند در صورت عدم توجه به یک اورژانس پزشکی تبدیل شود. زخم معده و اختلال بلع غذا به صورت تیمی قابل درمان بوده و در درمان آن پزشک متخصص گوارش و گفتاردرمانگر متخصص در درمان اختلال بلع جز مهمترین متخصصان کمک کننده به درمان این دو مشکل هستند. درمان به صورت پزشکی و توانبخشی و همچنین تغییراتی در سبک زندگی افراد خواهد بود. همکاران ما در تیم ایران مد اس ال پی آماده خدمت رسانی به هموطنان عزیز در حیطه اختلال بلع بوده و از بهترین ابزار برای کمک به بیماران دارای زخم معده و اختلال بلع بهره جسته است.
ممنون که تا انتهای این مقاله همراه ما بودید. برای کسب اطلاعات بیشتر از طریق شماره های درج شده در سایت با ما درتماس باشید.