آپنه یا خفگی در خواب چیست و چه عوارضی دارد؟

کلمه آپنه برگرفته از یک واژه یونانی به نام بی تنفسی است. آپنه یا خفگی در خواب شرایطی است که در طی آن تنفس در حالی که فرد خواب است قطع می شود. این اتفاق به این دلیل می افتد که انسداد در مسیر هوایی به وجود می آید و باعث قطع لحظه ای تنفس و دیسترس تنفسی می شود و یا ممکن است به این دلیل رخ دهد که مغز فرد توانایی کنترل ریتم تنفس را نداشته باشد. در نتیجه ی کاهش اکسیژن، رفلکس محافظتی بدن، فرد را از خواب بیدار می کند تا به نفس کشیدن ادامه دهد. تا زمانی که این رفلکس فرد را زنده نگه می دارد خواب فرد نیز مختل می شود و باعث می شود که نتواند خواب خوب و کاملی در طول شب داشته باشد. همچنین این شرایط می تواند باعث افزایش استرس و مشکلات قلبی شود و حتی منجر به مرگ افراد شود.
 علاوه بر دیسترس تنفسی، عدم خواب و استراحت کافی، افزایش استرس و خطر مشکلات قلبی، مشکلات بلع نیز به دلیل بهم ریختن سیکل تنفس و نفوذ بزاق به ریه (پریدن آب دهان در گلو) در حین خواب اتفاق می افتد و فرد با سرفه از خواب بیدار می شود. این مشکل می تواند به علت ضعف عضلات کف حلق نیز رخ دهد. با توجه به نقشی که عضلات حلق در هر دو فرآیند بلع و تنفس دارند مشکل پریدن آب دهان در گلو که آسپیراسیون بزاق گفته می شود و همچنین آپنه یا خفگی در خواب به دنبال ضعف عضلات کف حلق می تواند رخ دهد.

آیا می‌دانستید آپنه انواع مختلفی دارد؟

    Obstructive sleep apnea (OSA): این نوع از آپنه از سایرین شایع تر است و معمولا به دنبال ضعف عضلات کف حلق و انسداد مسیر هوایی و بلاک شدن جریان هوا اتفاق می افتد.
    Central sleep apnea (CSA): زمانی اتفاق می افتد که مغز در فرستادن سیگنال به عضلات تنفس و در نتیجه کنترل ریتم تنفس ناتوان است.
    Complex sleep apnea: زمانی اتفاق می افتد که فردی کهOSA دارد و در حال دریافت درمان است به حالت CSA تغییر کند.

قطع تنفس در خواب در چه افرادی اتفاق می افتد؟

آپنه یا خفگی در خواب برای هرکسی از نوزادان و کودکان تا بزرگسالان و افراد سالمند می تواند رخ دهد.
نوعOSA  بیشتر در گروه های زیر اتفاق می افتد:
•    تا قبل از پنجاه سالگی در مردان و بعد از پنچاه سالگی در مردان بیشتر اتفاق می افتد.
•    با افزایش سن و سالمندی افراد کمتر به این نوع از آپنه مبتلا می شوند.
•    افرادی که چاقی و اضافه وزن بیش از حد دارند به صورت جدی ریسک ابتلا به این نوع از آپنه یا خفگی در خواب را دارند.
•    در نژاد سیاه و آسیایی نیز این نوع رایج تر است.
نوع central  در گروه های زیر رایج تر است:
•    افرادی که داروهای گروه مورفین را دریافت می کنند.
•    افراد بالای 60 سال
•    افرادی که مشلات قلبی دارند
•    افرادی که در ارتفاعات خیلی بالا زندگی می کنند.

 
آپنه چقدر شایع است؟

آپنه خیلی رایج نیست اما فراگیر است. دانشمندان تخمین می زنند که بین 5 تا 10 درصد مردم دنیا با آپنه یا خفگی در خواب درگیر هستند.
آپنه چه نشانه هایی دارد؟
•    احساس خستگی وقتی که از خواب بیدار شده اید.
•    خواب آلودگی در طول روز
•    خر و پف که یکی از نشانه های شایع آپنه یا خفگی در خواب است.
•    تغییرات خلقی
•    اختلال در عملکرد مغز مثل عدم تمرکز کافی
•    بیدار شدن مکرر از خواب در طول شب
•    وقفه در تنفس در زمانی که خواب هستید و دیگران شاهد این اتفاق هستند.
•    الگوهای تنفسی غیرعادی
•    بی خوابی
•    بیدار شدن از خواب با حالت خفگی
•    دیسترس تنفسی
•    بیدار شدن از خواب با سرفه
•    سردرد، خصوصا زمانی که از خواب بیدار شده اید.
•    مشکلات جنسی

نشانه های آپنه در کودکان؛ آیا قابل شناسایی هستند؟

آپنه یا خفگی در خواب در کودکان به شکل های متفاوت و خفیف تری نسبت به بزرگسالان اتفاق می افتد. نشانه های آپنه در کودکان:
•    بیش فعالی و مشکلات تمرکزی و عملکرد ضعیف در مدرسه (دقت داشته باشید که این نشانه ها در کودکان بیش فعال نیز وجود دارد و با هم اشتباه گرفته نشوند).
•    خر و پف های بلند
•    شب ادراری
•    حرکات مکرر دست و پا در خواب
•    خوابیدن در حالت و پوزیشن غیر عادی یا خوابیدن در حالتی که سر به سمت عقب خم شده است.
•    رفلاکس و استفراغ در شب

با مهمترین دلایل قطع تنفس در خواب آشنا شوید!

    در صورتی که آپنه از نوع OSA باشد، معمولا ضعف عضلات کف حلق  در زمانی که فرد خواب است و عضلات گلو در حالت استراحت هستند و فشار روی مسیر هوایی( نای) وجود دارد، منجر به انسداد در جریان هوا می‌شود.
    نوع central که معمولا به دنبال بدعملکردی مغز رخ می دهد. دلایلی مانند مشکلات قلبی، کاهش میزان اکسیژن خون به دلیل ارتفاع زیاد، آسیب به سیستم عصبی خصوصا در قسمت ساقه مغز، بیماری های سیستم عصبی مثلALS  

آپنه چگونه تشخیص داده می شود؟

در صورتی که علائم آپنه یا خفگی در خواب را دارید باید از یک پزشک وقت بگیرید تا پزشک معاینات بالینی و تست های تشخیصی لازم را انجام دهد. تست های تشخیصی آپنه شامل overnight sleep study یا دستگاه تست خواب است. این دستگاه خواب فرد را در طول شب بررسی می کند و مجهز به سنسورهایی است که علائم حیاتی فرد را شامل تنفس، اکسیژن خون، ضربان قلب و امواج مغزی را ثبت می کند. متخصصان این دستگاه را برای تشخیص آپنه استاندارد می دانند. برای تشخیص آپنه دستگاه دیگری به نام home sleep apnea testing نیز وجود دارد که امکان بررسی خواب فرد را در منزل فراهم می کند و مشابه دستگاه قبلی است اما امواج مغزی را بررسی نمی کند و به همین دلیل توانایی تشخیص آپنه central را ندارد.

آپنه یا خفگی در خواب چگونه درمان می شود؟

بسیاری از درمان های آپنه به این صورت است که باید جزئی از روتین روزانه و شبانه فرد شود که در نهایت منجر به کاهش و حتی از بین رفتن آپنه و تاثیرات آن بر زندگی فرد شود. این درمان ها شامل موارد زیر است:
    درمان هایconservative: این نوع از درمان یک رویکرد غیردارویی است و به کاهش یا حل آپنهOSA کمک می کند و شامل:
1.    کاهش وزن. کاهش 10 درصدی وزن بدن باعث کاهش قابل توجه آپنه یا خفگی در خواب در افرادی می شود که چاقی بیش از حد دارند.
2.    تغییر پوزیشن خواب در طول خوابیدن.
3.    اسپری بینی. به گردش درآمدن بهتر هوا در حفره بینی بینی و دستگاه تنفسی کمک می کند.
4.    درمان علل نهفته آپنه. به طور مثال زمانی که مشکلات قلبی باعث بروز آپنه می شود درمان آن به از بین رفتن آپنه یا خفگی در خواب کمک می کند.
5.    تغییرات دارویی

    درمان های دستگاهی: در این نوع از درمان از دستگاه هایی استفاده می شود که باعث می شود که در زمان دم هوا با فشار بیشتری وارد ریه ها شود. بهترین نوع از این دستگاه ها، دستگاه سی پپ است. دستگاه سی پپ به حل مشکلات تنفسی که منجر به آپنه یا خفگی در خواب می شوند، کمک می کند.
    ابزارهای oral یا دهانی: این ابزارها به آپنه نوعOSA که ممکن است به دلیل پوزیشن نامناسب زبان و فک و فشار به نای ایجاد می شود کمک می کند تا در پوزیشن و جای مناسب خود قرار گیرند.
    الکتروتراپی (محرکات عصبی): با استفاده از دستگاه های الکتروتراپی عصبhypoglossal  که حرکات زبان را کنترل می کند تحریک می شود تا زبان در حالت استراحت به سمت عقب و حلق رانده نشود و باعث مشکلات تنفسی نشود. در این روش عضلات ریشه زبان تقویت و ازضعف عضلات کف حلق کاسته می شود.
    جراحی
1.    Somnoplasty: در این جراحی بافت نرم اطراف قسمت فوقانی لوله هوایی (نای) برداشته و انسداد کم می شود.
2.    Tonsillectomy: برداشتن لوزه های سوم باعث تنفس راحت تر خصوصا در کودکانی که آپنه نوعOSA دارند می شود.
3.    Uvulopalatopharyngoplasty: در این جراحی زبان کوچک و قسمت هایی از بافت نرم کام و حلق برداشته می شود.
4.    جراحی فک
5.    جراحی بینی
    بلع درمانی: در مواردی که به دنبال آپنه  هماهنگی بلع بزاق و تنفس دچار مشکل می شود، آسیب شناس گفتار و زبان و بلع ( گفتاردرمانگر) با استفاده از تکنیک ها و ابزارهای بلع درمانی به کاهش مشکلاتی مانند پریدن آب دهان در گلو در خواب، ضعف عضلات کف حلق و در مواردی که تون عضلات حلق نامناسب است به کاهش اسپاسم عضلات حلقی کمک می کنند.
    دارو درمانی در مواردی که آپنه یا خفگی در خواب منشا central دارد.

سخن آخر

آپنه یا خفگی در خواب به قطع شدن تنفس در طول خواب گفته می شود. آپنه انواع مختلفی دارد و می تواند گروه های سنی مختلف را درگیر کند اما علائم در گروه های کودکان و بزرگسالان متفاوت است. از مهم ترین علائم آن دیسترس تنفسی و مشکلات بلع است. مشکلات بلع به دلیل ناهماهنگی بلع و تنفس و همچنین ضعف عضلات کف حلق ایجاد می شود. تشخیص آپنه با بررسی پزشک و تست های تشخیصی مربوطه انجام می گیرد. درمان آپنه یا خفگی در خواب شامل موارد مختلفی مثل درمان های دستگاهی که بهترین آن دستگاه سی پپ است و درمان های جراحی و سایر درمان هایی که بیشتر مراقبتی است، می شود. بلع درمانی در مواردی که مشکلات بلع برای فرد ایجاد شده است به کاهش اسپاسم عضلات حلقی و سایر بدعملکردی های عضلانی کمک کننده است و در این زمینه گروه ایران مد اس ال پی با برخورداری از دستگاه های الکتروتراپی و کادری مجرب می تواند به مشکلات بلع ناشی از آپنه به شما کمک کند.

سوالات متداول شما

سوال: بلع درمانی چگونه به رفع علائم آپنه خواب کمک می‌کند؟

درمان اختلال بلع به روش کاهش اسپاسم عضلات قدامی گردن، منجر به نرم شدن حرکات حنجره حین بلع شده و درنتیجه به کاهش محدودیت های حرکتی حنجره حین بلع و نفس کشیدن از آپنه ها کاسته می‌شود.

سوال: آیا بلع درمانی در درمان آپنه خواب موثر است؟

موفقیت در درمان آپنه به نوع و علت ایجاد آن بستگی دارد. درمان آپنه در بسیاری از موارد با برگزاری روتین جلسات بلع درمانی رخ می‌دهد.