خشکی دهان و اختلال بلع به چه معناست؟

بزاق یا آب دهان توسط غدد بزاقی موجود در دهان و حلق ترشح می‌شود و وظایف مهمی به عهده دارد. بزاق باعث مرطوب نگه داشتن این مناطق می‌شود. اگر خشکی دهان و اختلال بلع وجود داشته باشد، تکلم و قورت دادن غذا برایمان دشوار می‌شود. چرا که به هنگام غذا خوردن ترشح بزاق افزیش می‌یابد تا لقمه غذایی به خوبی لیز و چسبنده شده و غذا برای بلعیدن آماده شود. و در ادامه به راحتی از گلو به سمت مری هدایت گردد. همچنین بزاق حاوی آنزیم‌هایی است که محیط دهان را از وجود باکتری‌های بیماری‌زا پاک‌سازی می‌کند، خشکی دهان و اختلال بلع احتمال تجمع این باکتری‌ها در دهان را افزایش داده، درنتیجه منجر به عفونت‌های لثوی و دهان می‌شود.
همان طور که ملاحظه می‌کنید وجود بزاق کافی در دهان، در تکلم، بلع، بهداشت دهان و دندان نقشی حیاتی دارد.

خشکی دهان و اختلال بلع غذاهای جامد در سرطان‌های ناحیه دهان به چه شکلی اتفاق می‌افتد؟

در سرطان‌های ناحیه دهان و روی سطح مخاطی رشد بی‌رویه سلول‌ها را در اندام‌های مرتبط به بلع شاهد هستیم. حضور بافت تومور در این ناحیه به خودی خود و یا با تاثیر گذاری هیجانی و استرس منجر به کاهش ترشح بزاق درناحیه دهان می‌شود. علاوه بر آن در صورتی که درمان‌هایی مانند پرتو درمانی برای کنترل رشد سلول‌های سرطانی انتخاب شود، اعمال پرتوهای یونیزان و اشعه منجر به تخریب مناطق ترشح کننده بزاق در مسیر حلق و دهان می‌شود. ترشح کم بزاق منجر به خشکی دهان و اختلال بلع می‌شود. همچنین التهاب ایجاد شده در اثر پرتو دهی به مناطق سرطانی، محدود شدن حرکت اندام‌ها و ایجاد چسبندگی بافتی منجر به خشکی دهان و اختلال بلع می‌شود.

علت خشکی دهان چیست؟

علت خشکی دهان می‌تواند گوناگون باشد. مهم‌ترین دلایل آن شامل:
1-    مصرف میزان کم مایعات به خصوص آب در طول روز می‌تواند یکی از اصلی‌ترین دلایل خشکی دهان و اختلال بلع باشد. رنگ ادرار نشان دهنده میزان آب بدن شماست، در صورتی که ادرار شما بسیار غلیظ و تیره است، مصرف مایعات را تا 8 لیوان در طول روز افزایش دهید.
2-    مصرف دخانیات نظیر سیگار، قلیان، ماریجوانا و مواد مخدر.
این مواد سمی از طریق ایجاد تغییرات بافتی در بدن باعث ایجاد خشکی دهان و اختلال بلع شده و در درازمدت می‌تواند منجر به سرطان‌های دهان، حلق، حنجره نیز بشود.
3-    مصرف روزانه بیش از حد چای، قهوه و .... : کافئین موجود در این نوشیدنی‌ها باعث تاثیر روی مخاط بافت‌ها و آب میان بافتی سلول‌ها شده و از این طریق باعث تشدید خشکی دهان و اختلال بلع می‌شود.
توصیه می‌شود با کاهش مصرف این مواد یا رقیق کردن آن‌ها این تاثیرات منفی را خنثی کنید.
4-    اضطراب و استرس طولانی مدت: ترشح طولانی مدت کورتیزول در بدن به هنگام استرس، فعالیت غدد بزاقی را مسدود کرده و خشکی دهان و اختلال بلع را سبب می‌شود. بهترین راه برای حل این مشکل فراگیری مهارت‌های مدیریت استرس و کنترل هیجانات نظیر مدیتشن، یوگا و ورزش است.
5-    مصرف برخی از داروها نظیر آرام‌بخش‌ها، آنتی‌هیستامین‌ها، و داروهای ضد افسردگی: گاهی خشکی دهان و اختلال بلع ، جز عوارض جانبی برخی از داروهاست. قبل از مصرف یا قطع داروهایتان با پزشک‌تان مشورت کنید.
6- پرتودرمانی یا رادیوتراپی در کنسرها و سرطان‌های دهان، حلق، حنجره: خشکی دهان و اختلال بلع یکی از چالش‌های این بیماران طی فرآیند درمان سرطان است. افزایش مصرف آب و رعایت نکات تغذیه‌ای به کاهش بسیاری از این علایم کمک شایان توجهی می‌کند.
6-    تنفس از راه دهان:بسیاری از افراد به دلیل سینوزیت، التهاب لوزه و یا به شکل عادتی هنگام بیداری یا خواب با دهان باز نفس می‌کشند که این امر  موجب  خشکی دهان و اختلال بلع می‌شود. شناسایی علت زمینه‌ای این مشکل در درمان آن ضروری است.

چه علائم دیگری ممکن است با خشکی دهان همراه باشد؟

    ترک خوردگی لب‌ها، احساس خشکی در گلو
    احساس تشنگی و عطش بیش از حد
    چسبندگی بزاق و زبری زبان
    بوی نامطبوع دهان و تنفس بد بو
    اختلال در بلع آب دهان
فرد ممکن است یکی یا چند مورد از علائم ذکر شده بالا را به شکل خفیف یا شدید همراه خشکی دهان و اختلال بلع در غذاها تجربه کند.

برای رفع  خشکی دهان و اختلال بلع در غذاها چه کنیم؟

در ابتدا باید بدانیم چه چیزی خشکی دهان و اختلال بلع را در فرد به وجود آورده و علت خشکی دهان چیست؟ و متناسب با آن راهکار درمانی را انتخاب کنید.
1.    اگر خشکی دهان و اختلال بلع ناشی از سبک غلط تغذیه و لایف استایل نامناسب است آن را اصلاح کنید.
2.    درصورت داشتن استرس به روان‌شناس مراجعه کنید.
3.    اگر به علت خشکی دهان و اختلال بلع دچار عفونت‌های لثوی یا دندانی شده‌اید به دندان‌پزشک مراجعه کنید.
4.    درصورت داشتن ناراحتی‌های گوارشی و بوی بد دهان به متخصص گوارش مراجعه کنید.
5.    همچنین یکی از عوارض جدی خشکی دهان و اختلال بلع، یبوست است که علل مختلفی دارد و حتما نیاز به پیگیری دارد.
یکی دیگر از پیامدهای خشکی دهان، اختلال در بلعیدن و قورت دادن سخت مواد غذایی است. در این موارد یک بلع درمانگر می‌تواند به حل مشکل بلع بیمار کمک کند.
ممکن است بیمار به علت اختلال در بلع آب دهان، از خوردن مایعات یا سایر مواد غذایی امتناع کرده و تغذیه روزانه خود را محدود کند. دراین صورت بلع درمانگر با ارزیابی وضعیت بیمار، علت خشکی دهان و اختلال بلع را شناسایی کرده و با به کار بردن روش‌های درمان اختلال بلع آب دهان، به او کمک کند.
همان طور که ملاحظه می‌کنید درمان خشکی دهان و اختلال بلع طیف گسترده‌ای از روش‌های درمانی را دارد و درمان آن به وسیله متخصصین مختلفی همچون پزشک، دندان‌پزشک، بلع درمانگر و متخصص تغذیه صورت می‌گیرد. خانواده از طریق راهکارهایی در منزل می‌توانند عوارض خشکی دهان و اختلال بلع  را کاهش دهند. این موارد شامل:
1.    استفاده از دستگاه بخوردر منزل سبب افزایش رطوبت هوا در نتیجه کاهش خشکی دهان و اختلال بلع می‌شود.
2.    مرطوب کردن دهان به وسیله دستمال خیس به خصوص در کسانی که منع مصرف مایعات دارند، خشکی دهان و اختلال بلع را کم می‌کند.
3.    کاهش مصرف غذاهای پرادویه و فست فودها و قطع مصرف شکر و کربوهیدرات‌ها از رژیم غذایی، تاثیر چشم‌گیری بر کاهش خشکی دهان و اختلال بلع دارد.
4.    مصرف موادی همچون لعاب دانه به، تخم شربتی و محلول ساشه‌های نشاسته در افزایش رطوبت دهانی موثر است.
5.    مصرف آب فراوان برای بیمارانی که منع مصرفی آب و مایعات را ندارند، می‌تواند کمک کننده باشد.
6.    در برخی از بیماران رفع خشکی دهان و اختلال بلع در غذاها از طریق بیشتر شدن حرکات زبان، فک و اندام‌های مرتبط به بلع است.

نتیجه گیری

خشکی دهان و اختلال بلع می‌توانند با هم در ارتباط باشند و با ایجاد یک چرخه معیوب، فرآیند تغذیه را مختل کنند. با توجه به تاثیر حداکثری بزاق بر جویدن و فرایند بلع دهانی، توجه به درمان خشکی دهان و اختلال بلع حاصل از آن از اهمیت بالایی برخوردار است. وجود خشکی دهان، اختلال بلع در مرحله دهانی را برای بیمار ایجاد می‌کند. با توجه به این مسئله که بهم ریختن یک مرحله از بلع در انسان می‌تواند بر عملکرد سایر مراحل تاثیرگذار باشد، درمان خشکی دهان و اختلال بلع درغذاهای جامد از اولویت بالایی برخوردار است. بلع درمانگران مجموعه iranmedslp آماده کمک به چنین بیمارانی هستند تا اختلال بلع‌شان را درمان کنند. ممنون که تا انتهای این مقاله همراه ما بودید. در صورت نیاز به دریافت اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره رایگان با ما در تماس باشید.